یعنی چه
واژه تسپیس دو کاربرد تاریخی مهم دارد: نخست اشاره به «تسپیس یونانی» که اولین بازیگر، شاعر و پدر تئاتر مدرن در قرن ششم پیش از میلاد است. دوم، صورت یونانی نام «چیشپیش»، از پادشاهان اولیه هخامنشی و انشان و جد بزرگ کوروش هخامنشی.
تلفظ
شکل یونانی هنری آن تِسپیس (Thespis) تلفظ میشود. در پادشاهی هخامنشی، صورت واژه در منابع غربی تِیسپِس (Teispes) است که در پارسی باستان چیشپیش خوانده میشد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً با راهنمای «پدر تئاتر یونان باستان»، «مخترع تراژدی» یا «نام دیگر چیشپیش پادشاه هخامنشی» طراح میشود و دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون انگلیسی بسته به فضا، واژه هنری را به صورت Thespis و نام شاه انشان را به صورت Teispes یا Chishpish مینویسند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای هر دو شخصیت تاریخی از همان نگارش استاندارد لاتین در تاریخنگاری بینالمللی استفاده میشود.
به فارسی
این واژه معادل دقیقی در لغتنامه فارسی عامیانه ندارد، اما در اصطلاحات تخصصی هنری به معنای هنرپیشه و بازیگر تئاتر کاربرد دارد. در تاریخ ایران باستان نیز برگردان مستقیم آن نام «چیشپیش» است.
نماد چیست
تسپیس در تاریخ هنر نماد پیدایش تئاتر غربی، ابداع ساختار گفتوگو (دیالوگ) و جدا شدن بازیگر از گروه همسرایان است؛ اصطلاح «ارابه تسپیس» نیز نماد تئاتر سیار است. در تاریخ ایران، این نام نماد پیوند حکومت محلی انشان به امپراتوری هخامنشی است.
معنی انگلیسی/خارجی
ریشه یونانی این واژه از theos (خدا) و eipon (سخن گفتن) به معنی «الهامگرفته از خدایان» است. در زبان انگلیسی، واژه مشتق شده از آن یعنی Thespian (تسپین) امروزه به عنوان یک صفت یا اسم رسمی برای توصیف بازیگران، هنرمندان و هر چیز مربوط به هنرهای نمایشی و تئاتر به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تسپیس
واژه تسپیس در دانشنامهها و فرهنگهای لغت دو هویت کاملاً مجزا اما بااهمیت را بازگو میکند. در وجهه اول که شهرت جهانی دارد، این نام متعلق به تسپیس یونانی، شاعر قرن ششم پیش از میلاد است که با خلاقیت خود و استفاده از ماسک و دیالوگ، هنر بازیگری را اختراع کرد و تئاتر را از شکل سرودخوانی جمعی خارج ساخت.
در وجهه دوم که به تاریخ ایران باستان پیوند میخورد، تسپیس صورت یونانی و لاتین نام چیشپیش، پادشاه باستانی انشان است. او فرزند هخامنش و پدربزرگ کوروش بزرگ بود که نقش کلیدی در تشکیل زیربنای دودمان بزرگ هخامنشیان در فلات ایران داشت.
بنابراین هنگام برخورد با این واژه در متون علمی، ادبی یا جدولهای کلمات متقاطع، باید به زمینه متن توجه داشت؛ چرا که میتواند اشاره به پدر تئاتر باستان یا پادشاهی از دودمان هخامنشیان داشته باشد.