یعنی چه
ابن شاطر از نظر لغوی ترکیبی عربی به معنای «پسرِ شاطر» است. کلمه شاطر در عربی به معنای زیرک، باهوش و ماهر است. در اصطلاح تاریخی، این نام متعلق به علاءالدین ابوالحسن علی بن ابراهیم انصاری، منجم و ریاضیدان بزرگ قرن هشتم هجری اهل دمشق است که مدلهای نجومی پیشرفتهای طراحی کرد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب با کسره اضافه میان دو واژه به صورت [اِ بْ نِ شٰا طِ رْ] است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان منجم و ریاضیدان بزرگ اسلامی قرن هشتم یا طراح ساعت آفتابی جامع اموی، واژه ۷ حرفی «ابن شاطر» است.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و بینالمللی، این نام به صورت Ibn al-Shatir یا Ibn ash-Shatir بازنویسی میشود که به پیشینه علمی او در مهندسی و اخترشناسی اشاره دارد.
به فارسی
به عنوان یک اسم علم تغییرناپذیر است، اما برگردان تحتاللفظی اجزای آن به فارسی «پسرِ زرنگ» یا «فرزندِ ماهر» میشود. در متون فارسی تاریخ علم، او را با القابی چون «مطعّم فلکی» نیز شناختهاند.
نماد چیست
ابن شاطر در تاریخ علم نماد خلاقیت، نقد مدل زمینمرکزی بطلمیوس و ارائهدهنده الگوهای سیارهای پیشرفتهای است که بعدها شباهت ساختاری عجیبی با مدل نیکلاس کپرنیک داشتند. او همچنین نماد مهندسی ابزار دقیق مانند ساخت ساعت آفتابی جامع مسجد اموی است.
جمعبندی و توضیح کامل ابن شاطر
«ابن شاطر» در اصل یک اسم خاص تاریخی متعلق به علاءالدین ابوالحسن علی بن ابراهیم انصاری، یکی از بزرگترین اخترشناسان، ریاضیدانان و مهندسان مکانیک جهان اسلام در عهد مملوکی (اهل دمشق) است. او این لقب را از ناپدری و نخستین معلم خود به ارث برد. ابن شاطر به دلیل اصلاح مدلهای بطلمیوسی و ارائه الگوهای جدید سیارهای که چند قرن بعد در آثار کپرنیک دیده شد، شهرتی جهانی دارد.
از نظر واژهشناسی، این ترکیب از دو بخش «ابن» (پسر) و «شاطر» (زیرک، باهوش، چابک) تشکیل شده است. واژه شاطر مشتق از ریشه عربی «ش-ط-ر» است که در طول زمان تحولات معنایی گوناگونی را پشت سر گذاشته است. این نام یا اجزای ترکیبی آن با این مفهوم در قرآن کریم به کار نرفتهاند.