یعنی چه
این عبارت اصطلاحی عامیانه و کنایهآمیز است. «آقا» به عنوان عنوان محترمانه یا خطابی استفاده شده و «واترقیدن» به معنی ترقی معکوس، افت کردن و از ریخت و قیافه افتادن است. این اصطلاح به طور ویژه در داستان «کباب غاز» محمدعلی جمالزاده برای توصیف ظاهر ناموزون شخصیت مصطفی به کار رفته است.
تلفظ
آقا (āqā) + واترقیدهاند (vā-taraqqīdeh-and). واژه واترقیدهاند از پیشوند «وا» و مصدر جعلی «واترقیدن» ساخته شده است.
در جدول
این عبارت در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان کنایه از پسرفت کردن یا افت وضعیت با ۱۴ حرف شناخته میشود.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم کنایهای آن در انگلیسی از اصطلاحات مربوط به افت کیفیت، تنزل یا حرکت رو به پایین استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی مفهوم این عبارت با افعالی که دلالت بر تراجع، تدنی و انحطاط دارند رسانده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیقتر و رسمیتر این عبارت در زبان فارسی شامل واژههایی چون «تنزل کردهاند»، «پسرفت داشتهاند»، «عقبگرد کردهاند» و «دچار افت شدهاند» است.
در قرآن
ترکیب «آقا واترقیدهاند» یک اصطلاح کاملاً عامیانه، ساختگی و معاصرِ فارسی است؛ بنابراین هیچگونه ریشه، پیشینه یا کاربردی در متن قرآن کریم یا متون دینی کهن ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل اقا واترقیده اند
عبارت «آقا واترقیدهاند» یک اصطلاح کنایهآمیز و محاورهای در زبان فارسی است که از ترکیب واژه خطابی «آقا» و مصدر ساختگی «واترقیدن» شکل گرفته است. واژه واترقیدن در واقع یک مصدر جعلی است که مردم با چسباندن پیشوند فارسی «وا» (به معنای بازگشت یا برعکس شدن) به واژه عربی «ترقی» ساختهاند تا مفهومی دقیقاً متضاد با پیشرفت، یعنی «ترقی معکوس» یا پسرفت را برسانند.
شهرت و ماندگاری این عبارت در ادبیات فارسی به داستان مشهور «کباب غاز» اثر محمدعلی جمالزاده، پدر داستاننویسی مدرن ایران، بازمیگردد. در این داستان، راوی برای توصیف رشد ناموزون، بدقواره شدن و تغییر ظاهر نامناسب پسرعمویش مصطفی از این تعبیر استفاده میکند. از این رو، عبارت علاوه بر معنای عمومی پسرفت مادی یا رتبهای، کنایهای روانشناختی و ظاهری از زشتتر شدن یا از ریخت افتادن را نیز در خود دارد.
این اصطلاح کاملاً غیررسمی است و در مکاتبات معیار یا متون کهن دیده نمیشود. امروزه در فرهنگ عامه یا بازیهای فکری و جدول، از این عبارت ۱۴ حرفی به عنوان یک نشانه برای مفاهیمی همچون سقوط، افت وضعیت و عقبگرد یاد میشود.