یعنی چه
مفتخور یک صفت عامیانه با بار معنایی منفی و تحقیرآمیز است. این واژه برای توصیف افرادی به کار میرود که تمایلی به کار کردن ندارند و ترجیح میدهند بار زندگی خود را بر دوش دیگران یا جامعه بیندازند و بدون هیچگونه بازدهی یا زحمت، از دسترنج دیگران متنعم شوند.
مترادف
این واژهها در لغتنامههای معتبر مانند دهخدا به عنوان کلمات هممعنی و جایگزین برای مفتخور ذکر شدهاند که همگی بر مفهوم تنپروری و وابستگی ناسالم اقتصادی به دیگران دلالت دارند.
تلفظ
این کلمه از دو بخش «مفت» (به سکون فاء و تاء) و «خور» (بن مضارع از خوردن) تشکیل شده است که در تلفظ عامیانه به صورت سرهم بیان میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، اصلیترین پاسخ برای طفیلی یا کسی که بدون زحمت میخورد، واژه ۶ حرفی «مفت خور» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای متعددی برای این مفهوم وجود دارد که freeloader دقیقترین معادل عامیانه آن است.
به عربی
در زبان عربی اصطلاح «أكّال أموال الناس بالباطل» نیز به عنوان توصیف عملکرد این افراد در متون دینی و اخلاقی استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی این واژهها با توجه به میزان صمیمیت یا شدت لحن برای افراد مفتخور استفاده میشوند.
به فارسی
واژه «مفتخور» خود یک ترکیب فصیح و عامیانه فارسی (مرکب فاعلی مرخم از مفت + خورنده) است. معادلهای سره و کتابیتر آن در زبان فارسی، واژگانی چون رایگانخوار، پختهخوار و نانخورِ اضافی هستند.
جمعبندی و توضیح کامل مفت خور
واژهٔ «مفتخور» از ترکیب دو بخش «مفت» (به معنای رایگان و بیفایده که ریشه در فارسی میانه دارد) و «خور» (از بن مضارع خوردن به معنای بهره بردن و مصرف کردن) ساخته شده است. این اصطلاح صفت فاعلی مرخمی است که در فرهنگ و زبان عامیانه فارسی بار معنایی کاملاً منفی، توهینآمیز و سرزنشگرانه دارد و به افرادی اطلاق میشود که ترجیح میدهند بدون رنج، کار و تولید، از دسترنج و تلاش دیگران روزگار بگذرانند.
در فرهنگ اجتماعی و اخلاقی، کاملترین نماد برای یک مفتخور، «انگل» (Parasite) در طبیعت است؛ چرا که بدون فعالیت مستقل حیاتی، بار دوش یک میزبان میشود و از او تغذیه میکند. اگرچه خود این کلمه به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده است، اما روحیه و عملکرد مفتخواری در آیات متعددی از جمله آیه ۱۸۸ سوره بقره تحت عنوان «وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْبَاطِلِ» (خوردن مال مردم به ناحق و باطل) شدیداً نکوهش شده و در احادیث نیز فرد بیکار و تنپرور مغضوب خداوند دانسته شده است.