یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح و ترکیب عربی است که در ادبیات عاشورایی و مرثیهسرایی به کار میرود. این کنایه اشاره به لحظهای دارد که فرد از شدت اندوه و برای وداع، صورت خود را بر صورت عزیز جانباختهاش میگذارد و اوج عاطفه و حزن را نشان میدهد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «خَدْ دِی عَ لَی خَدْ دِ کَ» است که در آن واژه اول با یاء متکلم و واژه آخر با کاف مخاطب مذكر ترکیب شده است.
در جدول
در مسابقات جدول و سرگرمی، اگر به عنوان راهنما عبارت عربی به معنی صورتم بر صورت تو یا نماد وداع با علیاکبر خواسته شود، پاسخ دقیق آن «خدی علی خدک» با ۹ حرف است.
به انگلیسی
ترجمه تحتاللفظی و دقیق این عبارت در زبان انگلیسی نشاندهنده قرار گرفتن گونه روی گونه شخص مقابل است.
به عربی
اصل این عبارت کاملاً عربی است و از ریشه ثلاثی مجرد (خ د د) ساخته شده که در مقاتل به صورت «وَ وَضَعَ خَدَّهُ عَلَى خَدِّهِ» نیز روایت شده است.
به فارسی
برگردان دقیق فارسی این اصطلاح آیینی، «گونهام بر گونهات» است که در اشعار مذهبی فارسی برای تصویرسازی صحنه جانگداز بالین حضرت علیاکبر (ع) استفاده میشود.
در قرآن
عین این عبارت در قرآن نیست، اما واژه همریشه آن «خَدّ» در آیه ۱۸ سوره لقمان (وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّکَ لِلنَّاسِ) به معنی گونه، و واژه «أُخْدُود» از همین ریشه به معنی گودال بزرگ در آیه ۴ سوره بروج آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل خدی علی خدک
عبارت «خدی علی خدک» یک اصطلاح، ترکیب یا مصرع کاملاً عربی است که در ادبیات آیینی، مقتلخوانی و نوحههای فارسی و عربی کاربرد فراوانی دارد. این عبارت از نظر لغوی به معنای «گونهام بر گونهات» یا «صورتم بر صورت تو» است و ریشه آن به کلمه عربی «خَد» به معنای گونه بازمیگردد.
در فرهنگ عاشورا و مقتلهای مذهبی، این عبارت نماد و یادآور اوج جانسوزی داغ فرزند، مظلومیت و تصویر وداع جانکاه حضرت سیدالشهدا (ع) بر بالین فرزندش حضرت علیاکبر (ع) است؛ زمانی که امام با دلی شکسته صورت بر صورت خونین فرزندش نهاد که در منابع روایی به صورت «وَ وَضَعَ خَدَّهُ عَلَى خَدِّهِ» ثبت شده است.