یعنی چه
این واژه در ادبیات فارسی دو کاربرد عمده دارد؛ نخست به شخصی اشاره میکند که با اشتیاق و گوش جان به موسیقی و آوازهای عرفانی گوش میسپارد. دوم، به خودِ نغمه، صدا یا آوازی گفته میشود که شنیدن آن برای گوش انسان خوشایند، دلنشین و آرامشبخش باشد.
تلفظ
این کلمه از دو بخش تشکیل شده است: «خُش» که تلفظ عامیانه و روانی از واژهٔ خوش است، و «سَماع» که با فتح سین و صدای کشیدهٔ میم تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این واژه با تعداد ۷ حرف تطابق دارد. همچنین واژههای هممعنی آن نظیر خوشنغمه نیز میتوانند در طراحهای مشابه به کار روند.
به انگلیسی
بسته به اینکه واژه برای توصیف یک صدا به کار رفته باشد یا یک شخص، معادلهای انگلیسی آن متفاوت است. برای آوای خوش از صفاتی چون Melodious و برای فرد از عبارتهایی مانند Music-loving listener استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی واژههای مترادف زیادی برای آن وجود دارد. از منظر صدا، واژههایی مثل خوشنغمه و خوشآواز، و از منظر شخص، اصطلاحاتی چون موسیقیدوست و مستمع مشتاق بهترین برگردانها هستند. واژههای بدصدا و منکرالصوت نیز متضاد آن به شمار میروند.
در قرآن
ترکیب واژگانی «خوشسماع» به دلیل داشتن بخش فارسی در کتاب قرآن وجود ندارد. با این حال، ریشه عربی بخش دوم آن یعنی «سَمَعَ» و مشتقات مختلف آن نظیر «السَّمْع» و «یَسْمَعُون» بیش از ۱۸۰ مرتبه در آیات قرآنی به مفاهیمی همچون شنیدن، گوش فرادادن و درک حقایق الهی اشاره دارند.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و سنت صوفیه، خوشسماع نمادی از یک روح پاک و جانی عاشق است. این واژه به انسانی اشارت دارد که گوش مادی را فرانهاده و قادر است آوای غیبی، نغمههای آسمانی و ندای الست پروردگار را بشنود و با آن به وجد و سماع درآید.
جمعبندی و توضیح کامل خوش سماع
واژهٔ «خوشسماع» یک صفت مرکب زیبا و اصیل در زبان و ادبیات فارسی است که از ترکیب واژهٔ فارسی «خوش» و واژهٔ عربی «سماع» تشکیل شده است. این واژه دو سویهٔ معنایی دارد؛ هم به معنای فردی است که با شیفتگی و ذوق به موسیقی و آواز گوش میسپارد و هم به معنای نغمه و صدایی است که گوشنواز و طربانگیز باشد. این کلمه در اشعار کلاسیک فارسی نظیر اشعار منوچهری دامغانی برای توصیف یاران خوشسخن و مطربان به کار رفته است.
در فرهنگ عرفانی، این اصطلاح بار معنایی عمیقتری به خود میگیرد و به سالک یا جانی پاک دل اشاره دارد که ورای قیلوقالهای ظاهری جهان، آوای حقیقت و ندای توحید را میشنود. اگرچه این ترکیب در قرآن کریم یافت نمیشود، اما ریشهٔ عربی آن یعنی «سمع» جایگاه ویژهای در آیات الهی برای دعوت انسان به شنیدن و تدبر دارد.