یعنی چه
سیاه قاق (یا سیاقاق) نام یک بیماری قارچی آسیبرسان در غلات، بهویژه گندم و جو است. عامل این بیماری قارچهای راستهٔ Ustilaginales هستند که در اثر فعالیت آنها، تودهای از اسپورهای سیاه و پودریشکل جایگزین دانههای سالم درون خوشه میشوند و محصول را از بین میبرند.
تلفظ
این واژه به صورت ترکیبی از دو بخش «سیاه» و «قاق» تلفظ میشود و در گویشهای محلی و زبان فارسی رایج در افغانستان به همین ترتیب به کار میرود.
در جدول
در طراحان جدول و معماها، این واژه معمولاً به عنوان پاسخی ۷ حرفی برای نشانهٔ بیماری قارچی گندم در افغانستان یا اصطلاحی کشاورزی مطرح میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این بیماری قارچی غلات از واژههای Smut (مانند Loose smut برای سیاهک آشکار) و Bunt استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی معادلهای Rastık یا Sürme برای توصیف این آفت و بیماری گیاهی غلات به کار میروند.
به فارسی
معادل رایج و شناختهشدهٔ این واژه در زبان فارسی معیار و رایج در ایران، «سیاهک» یا «سیاهک گندم» است که به دو صورت عریان (آشکار) و پوشیده (پنهان) محصول را درگیر میکند.
نماد چیست
در باورها و فرهنگ کشاورزی سنتی، بروز این بیماری قارچی در مزارع نمادی از هجوم آفت، نابودی زحمات یکسالهٔ برزگران، خشکسالی مزارع و به تبع آن بروز قحطی و ناامیدی بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل سیاه قاق
واژهٔ «سیاه قاق» یک اصطلاح تخصصی و بومی در حوزهٔ گیاهپزشکی و کشاورزی است که بیشتر در زبان فارسی رایج در کشور افغانستان برای اشاره به گروهی از بیماریهای قارچی مخرب غلات استفاده میشود. این کلمه از نظر ریشهشناسی از دو بخش «سیاه» (فارسی) و «قاق» (در زبان ترکی و برخی گویشها به معنی خشک، پوک یا لاغر) ترکیب شده و دقیقاً به خوشههای خشکشده، پوک و سیاهرنگ گندم و جو اشاره دارد.
عامل اصلی این بیماری قارچهای راستهٔ Ustilaginales هستند که با نفوذ به درون خوشه، تودهای از اسپورهای سیاه و پودریشکل را جایگزین دانههای سالم غلات میکنند. این اصطلاح در فارسی ایران با نام «سیاهک» شناخته میشود و در متون کشاورزی بینالمللی نیز با واژههایی نظیر Smut و Bunt همارز است.