یعنی چه
این عبارت نشاندهنده تفاوتها و شباهتهای فکری مکتب تشیع با دو جریان کلامی عمده اهلسنت، یعنی معتزله (عقلگرایان افراطی) و اشاعره (نصگرایان) است. شیعه در مسائل کلامی مانند عدل و حسن و قبح عقلی با معتزله همعقیده است، اما در مسئله اختیار انسان، برخلاف تفویض معتزله و جبر اشاعره، به «امر بین الامرین» اعتقاد دارد.
تلفظ
تلفظ این عبارت ترکیبی بر اساس حرکات روان فارسی به صورت «شِیعِه دَر بَرآبَرِ مُعتَزِلِه وَ اَشاعِرِه» خوانده میشود.
به انگلیسی
در متون تخصصی و دینپژوهی انگلیسی، برای بیان این تقابل کلامی از این عبارت استفاده میشود.
به عربی
این عبارت در زبان عربی به عنوان تعبیر دقیق این جریانشناسی کلامی به کار میرود.
به فارسی
معادل یا برگردان مفهوم کلی این گزاره در زبان فارسی، جبههبندی یا سنجش دیدگاههای فکری مکتب امامیه (تشیع) در مواجهه با دو جریان اعتزال و اشعریگری در تاریخ اسلام است.
در قرآن
این تقابل کلامی قرنها پس از نزول قرآن شکل گرفت. اما ریشه کلمات در قرآن هست؛ واژه «شیعه» به معنی پیروان (مانند آیه ۸۳ سوره صافات: وَإِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْرَاهِيمَ)، واژه «اعتزال» به معنی کنارهگیری (مانند آیه ۲۲۲ سوره بقره) آمده است. مکتب اشاعره نیز منتسب به ابوالحسن اشعری است که همریشه با واژگان شعور و شعار در قرآن است.
نماد چیست
این سه عنوان، جریانهای فکری و کلامی هستند و هیچکدام نماد گرافیکی یا شیئی خاصی در تاریخ ندارند. از نظر نماد فکری و عقیدتی، نماد برتری فکری شیعه «امامت و عدل»، معتزله «عقلگرایی مطلق» و اشاعره «تعبد به ظاهر سنت و حدیث» است.
جمعبندی و توضیح کامل شیعه در برابر معتزله و اشاعره
عبارت «شیعه در برابر معتزله و اشاعره» به یکی از مهمترین و بنیادینترین مباحث جریانشناسی کلامی در تاریخ تفکر اسلامی اشاره دارد. این گزاره به خودی خود یک کلمه واحد نیست، بلکه بستری برای سنجش و مقایسه نظام اعتقادی تشیع (امامیه) با دو مکتب کلامی رقیب و بزرگ در میان اهلسنت است. در این تقابل، مرزهای عقلگرایی، خاستگاه عدل الهی و کیفیت فاعلیت انسان مورد بحث قرار میگیرد.
مکتب تشیع در طول تاریخ، راهی میانه و منحصربهفرد را برگزیده است؛ به طوری که در اصولی مانند حسن و قبح عقلی و پذیرش عدل الهی با معتزله همرای است و در برابر ظاهرگرایی اشاعره میایستد، اما در مسئله رفتار و اراده انسان، دیدگاه تفویض (آزادی مطلق و رهاشدگی انسان) از سوی معتزله و نظریه کسب (جبر پنهان) از سوی اشاعره را رد کرده و به اصل اصیل «امر بین الامرین» باور دارد که ترکیبی دقیق از اراده انسان و مشیت الهی است.