یعنی چه
این عبارت یک ترکیب فعلی کهن در زبان فارسی است که به معنای حفظ کردن، مراقبت کردن و تداوم بخشیدن به یک وضعیت یا رابطه به کار میرود. در متن کتاب قابوسنامه آمده است: «دوستانِ کهن را بر جای همی دار» که یعنی روابط خود را با دوستان قدیمی حفظ کن و آنها را از دست نده.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت فصیح و کتابی [bar jāy hamī dār] است. «همی دار» شکل کهن و استمراری از فعل امری «بدار» یا «نگهدار» است.
در جدول
پاسخ دقیق جدول برای این عبارت ۱۱ حرفی خودِ «بر جای همی دار» است. بسته به طراح جدول، هدایتگرهایی مانند «حفظ کن» یا «نگه دار» نیز میتوانند به عنوان پاسخهای جایگزین و کوتاهتر استفاده شوند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بافت متن، افعالی که دلالت بر مراقبت، نگهداری و پایداری دارند به عنوان معادل این عبارت به کار میروند.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن مفهوم حفظ رابطه یا نگهداشتن یک چیز در وضعیت فعلیاش، از ساختارهای امری فوق استفاده میشود.
به فارسی
مترادفهای امروزی و فصیح این عبارت در زبان فارسی شامل واژههایی چون «حفظ کن»، «نگه دار»، «صیانت کن» و «ثابتقدم بدار» است. متضاد آن نیز افعالی مانند «رها کن»، «از دست بده» و «ترک کن» میباشد. واژههای دارا، پدیدار، نگهدار و رفتار نیز با آن همخانواده هستند.
جمعبندی و توضیح کامل بر جای همی دار
عبارت «بر جای همی دار» یک ترکیب فعلی کهن و اصیل در دستور تاریخی زبان فارسی دری است. این عبارت بیش از هر چیز به دلیل حضور در کتاب ارزشمند «قابوسنامه» اثر عنصرالمعالی کیکاووس زیاری (بخش درس دوستی و مشاورت کتاب فارسی ششم) شهرت دارد و دستورالعملی اخلاقی برای حفظ روابط انسانی است.
از نظر ساختاری، این عبارت از پیشوند جهتی «بر»، اسم «جای» و فعل امری استمراری کهن «همی دار» تشکیل شده که ریشه آن به زبان پهلوی (پارسی میانه) و ریشه هندواروپایی -dhar به معنی نگهداشتن بازمیگردد. در ادبیات تعلیمی ایران، این ترکیب نمادی از وفاداری، اصالت و پایبندی به عهد و دوستیهای دیرینه به شمار میرود.