مرتجع یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل مرتجع

کلمه مُرتَجِع از ریشه عربی «ر ج ع» و باب افتعال گرفته شده است که در اصل به معنای رجوع‌کننده یا بازگشت‌کننده است. با این حال، کاربرد عمده و شناخته‌شدهٔ آن در ادبیات سیاسی و اجتماعی معاصر، به عنوان صفتی منفی برای افراد، احزاب یا تفکراتی است که در برابر تغییرات مثبت، تجدد و ترقی‌خواهی ایستادگی می‌کنند و تمایل دارند جامعه را به ارزش‌ها و ساختارهای منسوخ گذشته بازگردانند.

این واژه هم‌خانواده کلماتی چون ارتجاع، مرجع و رجعت است. اگرچه خود کلمه مرتجع در متن قرآن به چشم نمی‌خورد، اما مفهوم ارتجاع و پافشاری کورکورانه بر عقاید کهنه گذشته (مانند تقلید از آیین باطل پدران) در آیات متعددی مورد نکوهش قرار گرفته است. متضاد این کلمه، واژگانی همچون متجدد، نوگرا و ترقی‌خواه هستند.