یعنی چه
این عبارت اصطلاحی کنایی و کاربردی در زبان فارسی است که ریشه در شیوههای اسارت و مجازات در قدیم دارد. در معنای حقیقی به بستن دستهای مجرم یا اسیر به دور یا روی گردنش با طناب و زنجیر اشاره دارد و در مفهوم کنایی، به معنای محدود کردن شدید، مهار کردن، سلب اختیار و به بند کشیدن کسی است.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت «دَست (dast) بِه (be) گَردَن (gardan) بَستَن (bastan)» است که از ترکیب واژگان اصیل فارسی تشکیل شده است.
در جدول
پاسخ مد نظر در جدول برای این مفهوم «دست به گردن بستن» است که دقیقاً ۱۳ حرف دارد. همچنین واژههایی مانند «غل کردن» یا «تقصیب» نیز میتوانند به عنوان جایگزین استفاده شوند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از افعالی مانند To pinion استفاده میشود که دقیقاً به معنای بستن دستها به بدن یا گردن است. عبارات To shackle و To handcuff نیز کاربرد دارند.
به عربی
در زبان عربی واژه «إغلال» از ریشه غل به معنی بستن دست به گردن است و واژه «تقصیب» نیز دقیقاً به همین نوع از مجازات و اسارت اشاره دارد.
در قرآن
این اصطلاح به صورت ساختار لفظی عینی در قرآن نیامده است، اما مفهوم دقیق آن با واژه «الأغلال» (جمع غُل) مطرح شده است. به عنوان نمونه در آیه ۷۱ سوره غافر برای توصیف مجرمان در قیامت آمده: «إِذِ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَالسَّلَاسِلُ يُسْحَبُونَ» (هنگامی که غلها در گردنهایشان افتاده و کشیده میشوند). همچنین در آیه ۲۹ سوره اسراء از این مفهوم به صورت کنایه از بخل استفاده شده است: «وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَىٰ عُنُقِكَ» (و دستت را به گردنت بسته مدار).
جمعبندی و توضیح کامل دست به گردن بستن
عبارت «دست به گردن بستن» یک اصطلاح ترکیبی و اصیل در زبان فارسی است که ریشه در تنبیهات و روشهای مهار اسرا در دوران باستان دارد. این واژه از نظر لغوی به معنای متصل کردن و بستن دستهای فرد به وسیله غل، زنجیر یا طناب به گردن اوست، به طوری که فرد اسیر کاملاً بیدفاع شده و توان حرکت یا فرار را از دست بدهد. به همین دلیل، این عبارت در ادبیات فارسی به عنوان نماد و کنایهای از اسارت مطلق، بیچارگی، ذلت و سلب اختیار کامل به کار میرود.
اگرچه خود این ترکیب فارسی در متن قرآن کریم وجود ندارد، اما معادل دقیق مفهوم عینی و کنایی آن در آیات متعدد با واژه «غل» و «اغلال» به تصویر کشیده شده است؛ به طوری که هم برای بیان عذاب و اسارت مجرمان در آخرت و هم به عنوان کنایهای از بخل شدید و امساک در زندگی دنیوی از آن استفاده شده است. در فرهنگهای زبانی دیگر مانند عربی و انگلیسی نیز واژگان دقیقی برای این نوع بستن و مهار کردن وجود دارد.