یعنی چه
واپس شدن در لغتنامهها به معنای پس رفتن، عقبنشینی کردن و حرکت به سمت عقب آمده است. همچنین مجازاً به معنی توقف، تردید یا ناتوانی در انجام یک کار و به تأخیر افتادن آن (تأخر) به کار میرود.
تلفظ
این ترکیب فعلی متشکل از واژهٔ «واپَس» (با فتح پ) و فعل کمکی «شُدَن» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، این عبارت معمولاً به عنوان طراح سوال برای مفاهیمی چون عقبنشینی، پسروی یا به تأخیر افتادن استفاده میشود.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم واپس شدن در زبان انگلیسی بسته به سیاق متن، از افعالی که دلالت بر عقبنشینی نظامی، حرکتی یا انتزاعی دارند استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی واژه تراجع برای عقبنشینی حرکتی و واژه استئخار برای عقب افتادن زمانی و تاخیر کاربرد دارد.
در قرآن
عین عبارت «واپس شدن» در متن عربی قرآن وجود ندارد؛ اما در ترجمههای کهن و تاریخی قرآن کریم (مانند ترجمه تفسیر طبری)، این فعل مرکب به عنوان برگردان دقیق واژه «استئخار» (عقب ماندن و به تأخیر افتادن) به کار رفته است؛ به عنوان نمونه در آیه ۳۴ سوره اعراف عبارت «لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً» به صورت «ساعتی واپس نشوند» ترجمه شده است.
نماد چیست
از آنجا که واپس شدن یک فعل مرکب حرکتی، انتزاعی و انتسابی است، نماد تصویری، مادی یا نشانه نمادین مکتوبی در فرهنگ و آیینهای سنتی برای آن ثبت نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل واپس شدن
واژه مرکب «واپس شدن» از ریشههای اصیل زبان فارسی میانه (پهلوی) نشأت میگیرد که از ترکیب پیشوند «وا» (به معنی بازگشت و عقب) و کلمه «پس» (به معنی پشت سر) ساخته شده است. این فعل در ادبیات فارسی هم در معنای مادی و فیزیکی خود یعنی عقبنشینی کردن و پس رفتن به کار میرود و هم در معنای انتزاعی، به تردید، ناتوانی یا به تأخیر افتادن در انجام یک کار دلالت دارد.
بررسی متون کهن نشان میدهد که این کلمه از دیرباز در برگردانهای متون دینی و تاریخی (مانند ترجمه تفسیر طبری) نقشی کلیدی در انتقال مفهوم «استئخار» و عقبماندگی زمانی داشته است و امروزه نیز همخانوادههای آن مانند واپسین، بازپس و دلواپس کاربرد گستردهای در زبان معیارهای فارسی دارند.