یعنی چه
واژه وقواق چند معنای متفاوت دارد؛ در جانورشناسی نام پرندهای (کوکو) است که به خاطر صدایش اینطور نامیده میشود. در زبان عربی به عنوان صفت برای مرد بددل و ترسو به کار میرود. همچنین در اساطیر و جغرافیای کهن، نام درخت و جزایری جادویی در دوردستترین نقطه شرق است که میوههایی شبیه سر انسان یا حیوان داشتند.
تلفظ
این کلمه به صورت وَقْوَاق (به کسر یا فتح واو اول، اما به طور رایج با فتح واو) تلفظ میشود و یک واژه نامآوا (صوتمحور) است که از صدای پرنده یا صدای افتادن میوههای درخت افسانهای الگوبرداری شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه وقواق معمولاً به عنوان پاسخ برای طائر یا پرندهای خاص، یا درختی افسانهای در جزایر دوردست با ۵ حرف خواسته میشود.
به عربی
در زبان عربی به این پرنده طائر الوقواق میگویند. همچنین کلمه وقواق در متون کهن عربی به معنی انسان ضعیفالنفس و جبان نیز به کار رفته است.
به فارسی
در زبان فارسی، معادل مستقیم این پرنده همان «کوکو» یا «فاخته» است. در کاربرد کنایهای و جغرافیایی، اصطلاح «بلادالواقواق» در فارسی به معنای سرزمین بسیار دور، دورترین نقطه زمین و ناکجاآباد استفاده میشود.
در قرآن
واژه وقواق در قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، کلمهای همآوا از ریشه «و ق ی» مانند «واقٍ» به معنی نگهدارنده و محافظ در آیاتی نظیر آیه ۳۷ سوره رعد آمده که از نظر ریشه و معنا کاملاً با وقواق متفاوت است.
نماد چیست
در جانورشناسی نماد تطفل و بیمسئولیتی است، چون تخم خود را در لانه دیگران میگذارد. در ادبیات عامه نماد امر محال و دورترین نقطه زمین است. در هنر نگارگری ایرانی نیز «طرح واق» یا درخت وقواق، اصل ششم نقاشی محسوب میشود که نماد خلاقیت و زایش است.
جمعبندی و توضیح کامل وقواق
وقواق یکی از شگفتانگیزترین و چندبعدیترین واژهها در فرهنگ و ادبیات شرقی است. این کلمه در وهله نخست یک نامآواست که در دنیای واقعی به پرندهای از راسته کوکوسانان اشاره دارد؛ پرندهای که به خاطر قرار دادن تخمهایش در لانه دیگران، در علم زیستشناسی نماد بیمسئولیتی و طفیلیگری است.
از سوی دیگر، در جغرافیا و اساطیر کهن اسلامی، «بلاد واقواق» به جزایری بسیار دوردست در شرق (احتمالاً ژاپن یا ماداگاسکار) اشاره داشته که بر اساس افسانهها، درختی عجیب به نام وقواق در آن میروییده است؛ درختی با میوههایی شبیه انسان که هنگام سقوط صدای واقواق تولید میکردند و به همین دلیل امروزه این اصطلاح کنایه از ناکجاآباد و سرزمینهای دستنیافتنی است.
این واژه در هنر و نگارگری اصیل ایرانی نیز جایگاه ویژهای دارد، به طوری که «طرح واق» به عنوان یکی از اصول هفتگانه نقاشی ایرانی، نشاندهنده آمیزش خلاقانه طبیعت با صور انسانی و حیوانی است و نمادی از زایش، پویایی و قدرت تخیل هنرمند به شمار میرود.