یعنی چه
این عبارت به گروهی از دانشمندان، فقها و علمای بزرگ جهان اسلام اشاره دارد که در قرن پنجم هجری قمری (بین سالهای ۴۰۱ تا ۵۰۰ ق) به تبیین، تفسیر و آشکار کردن مفاهیم آیات قرآن کریم پرداختهاند. این دوره تاریخی یکی از شکوفاترین و درخشانترین دورانهای نگارش تفاسیر جامع عقلی، کلامی، ادبی و عرفانی در تاریخ اسلام به شمار میرود که آثار ماندگاری از آن به جای مانده است.
تلفظ
این عبارت به صورت «مُفَسِّرانِ قَرْنِ پَنْجُم» (mofassarāne qarne panjom) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این عبارت بر اساس تعداد حروف خود ترکیب، «مفسران قرن پنجم» با ۱۳ حرف است. همچنین بسته به طراح جدول، ممکن است نام مشاهیر این دوره مانند «شیخ طوسی»، «واحدی نیشابوری» یا «خواجه عبدالله انصاری» مد نظر باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به مفسران و شارحان کتب مقدس به ویژه قرآن از واژه Exegetes یا Commentators استفاده میشود.
به فارسی
معادلها و برگردانهای روان فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون «شارحان قرآن در قرن پنجم»، «تاویلگران سده پنجم» و «مفسرین قرن پنجم هجری» است. واژه اصلی این ترکیب یعنی مفسران، جمعِ مفسر و از ریشه عربی (فسر) به معنی پردهبرداری از امر پوشیده است که همخانوادههایی چون تفسیر، تفاسیر و فسر دارد.
نماد چیست
برای این ترکیب وصفی-اضافی و مفهوم تاریخنگارانه، نماد نشانهشناختی یا اسطورهای خاصی در فرهنگ سنتی وجود ندارد؛ اما در تصویرسازیهای مدرن، آموزشی و فرهنگی، این عنوان نمادی از کتاب، قلم، رسالهها و نسخههای خطی کهن اسلامی است.
جمعبندی و توضیح کامل مفسران قرن پنجم
عبارت «مفسران قرن پنجم» اشاره به مفسران و دانشمندان برجستهای دارد که در یکی از طلاییترین اعصار علمی جهان اسلام، یعنی سده پنجم هجری قمری، به شرح و تبیین آیات قرآن کریم همت گماشتند. این دوره تاریخی خاستگاه شکلگیری تفاسیر ساختاریافته و جامع در حوزههای مختلف کلامی، ادبی، فقهی و عرفانی بوده است.
از بزرگترین و نامآورترین مفسران این قرن میتوان به «شیخ طوسی» صاحب تفسیر التبیان (نخستین تفسیر کامل شیعه)، «واحدی نیشابوری» صاحب تفاسیر سهگانه البسیط، الوسیط و الوجیز، و عارف نامدار «خواجه عبدالله انصاری» پایهگذار تفسیر عرفانی اشاره کرد. بررسی آثار این بزرگان نشاندهنده پویایی علمی و تضارب آرای مذهبی و ادبی در آن روزگار است.
اگرچه خود این ترکیب به طور کامل در متن قرآن نیامده است، اما ریشه اصلی آن یعنی واژه «تفسیر» یک بار در آیه ۳۳ سوره مبارکه فرقان به کار رفته که بر اهمیت روشنگری و تبیین حقایق دلالت دارد.