یعنی چه
سراپیس (Serapis) نام یکی از الهههای بزرگ باستانی در عصر بطالسه در مصر است. این واژه واجبست و ترکیبی یونانیشده از دو نام مصری باستان یعنی «ازیریس» (خدای جهان مردگان) و «آپیس» (گاو مقدس ممفیس) است. این مذهب تلفیقی به دستور بطلمیوس اول برای اتحاد فرهنگی مصریان و یونانیان پایهگذاری شد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت «سَراپیس» تلفظ میشود. ریشه اصلی آن در زبان دموتیگ مصر به صورت «اُزیریس-آپیس» بود که در زبان یونانی به «ساراپیس» و سپس در سیر تحول زبانی به «سراپیس» تبدیل گردید.
در جدول
در جدولهای متقاطع و بازیهای کلمات، این واژه معمولاً در پاسخ به راهنماهایی چون «خدای باستان مصر»، «الهه تلفیقی عصر بطالسه» یا «ترکیب ازیریس و آپیس» میآید و دقیقاً ۶ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و متون تاریخ باستان، این نام به صورت Serapis یا Sarapis نگاشته میشود و به معبد مخصوص او نیز Serapeum میگویند.
به فارسی
از آنجا که سراپیس یک اسم خاص اساطیری و تاریخی مربوط به تمدن مصر و یونان باستان است، معادل واژگانی مستقیمی در زبان فارسی ندارد و عیناً به صورت «سراپیس» ترجمه و خوانده میشود. واژه همخانواده آن در متون تاریخی «سراپیوم» (به معنی معبد سراپیس) است.
نماد چیست
سراپیس مظهر و نماد باروری، فراوانی، شفابخشی و جهان زیرین بود. در مجسمهها و تصاویر، او را با «کالاتوس» (سبد یا پیمانهای حاوی غلات و میوه بر روی سر) به نشانه برکت، «شاخ وفور» و گاهی همراه با مارهای دور پیشانی یا سگ سهسر (سربروس) ترسیم میکردند.
جمعبندی و توضیح کامل سراپیس
سراپیس یکی از جالبترین نمونههای ابداع مذهب در تاریخ باستان است که در سده سوم پیش از میلاد به دستور بطلمیوس اول (جانشین اسکندر مقدونی در مصر) پایهگذاری شد. هدف از خلق این الهه، ایجاد یک آیین و مذهب مشترک بود تا بتواند رعایای یونانی و مصری را در قلمرو پادشاهی بطلمیوسی تحت یک پرچم فرهنگی متحد کند. به همین دلیل، مجسمههای سراپیس ظاهری کاملاً یونانی (شبیه به زئوس یا هادس) داشتند اما مفاهیم و نمادهای عمیق مصری را یدک میکشیدند.
این واژه از ترکیب نام دو خدای بزرگ مصری یعنی «ازیریس» (خدای مردگان) و «آپیس» (گاو مقدس) پدید آمده است. سراپیس در سراسر قلمرو مدیترانه به عنوان خدای خورشید، شفابخشی، باروری و حتی فرمانروای جهان مردگان پرستش میشد و معابد باشکوهی به نام «سراپیوم» برای او بنا کرده بودند که معروفترین آنها در اسکندریه قرار داشت.