معنی
چیرهدست در زبان فارسی به کسی گفته میشود که در انجام یک کار، حرفه یا هنر از تخصص، مهارت و تسلط بسیار بالایی برخوردار است. این واژه در متون کهن و ادبی گاه به معنای غالب، مسلط، پیروز و نیرومند نیز به کار رفته است.
یعنی چه
این اصطلاح از ترکیب دو جزء «چیره» (به معنی مسلط، غالب و پیروز) و «دست» (مجاز از توانایی عملی و ابزار کار) ساخته شده است. در نتیجه، یعنی چه؟ یعنی کسی که در مقام عمل، دستش بر کار سوار است و با ظرافت و سرعت بالا آن را به سرانجام میرساند.
مترادف
متضاد
هم خانواده
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «ماهر»، «زبردست» یا «استاد کاربلد»، واژه ۷ حرفی «چیره دست» به عنوان یک جواب دقیق و اصیل شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای متعددی مانند Skilled برای مهارت عمومی، Adept برای مهارت همراه با هوش، و Masterful برای تسلط در حد استادی، معادلهای دقیق چیرهدست هستند.
جمعبندی و توضیح کامل چیره دست
واژه «چیرهدست» یکی از ترکیبات وصفی و اصیل زبان فارسی است که از ریشهای کهن در فارسی میانه (پهلوی) نشأت میگیرد. این کلمه با پیوند دادن مفهوم «غلبه و پیروزی» (چیره) به «عضو عامل و توانایی مجاز» (دست)، تصویری زنده از فردی ارائه میدهد که بر ابزار، حرفه یا هنر خود تسلط مطلق دارد و کار را با ظرافت و بینقص پیش میبرد.
در سیر تحول زبانی، اگرچه این کلمه در اشعار شاعرانی چون فردوسی و نظامی گاه به معنای جنگاور پیروز و مسلط بر دشمن به کار رفته، اما امروزه بیشتر بار معنایی تخصصی و هنری دارد. اکنون وقتی کسی را چیرهدست مینامیم، به طور ویژه به مهارت برتر، تجربه طولانی و استادی او در حوزههایی مانند نقاشی، جراحی، صنایع دستی یا هر پیشه تخصصی دیگری اشاره میکنیم که نمادی از خلاقیت و تدبیر تام است.