یعنی چه
یارقند (یا یارکند) یک اسم خاص جغرافیایی است. این واژه نام شهر و رودخانهای باستانی در منطقهٔ ترکستان شرقی (استان سینکیانگ فعلی در غرب چین) است. از نظر لغوی این کلمه ترکیبی است از «یار» (در ترکی باستان به معنی صخره یا پرتگاه) و «کَند/قند» (از ریشه زبان ایرانی سغدی به معنی شهر و روستا) که در مجموع به معنای «شهرِ واقع در حاشیهٔ پرتگاه یا صخره» است. این واژه کلاسیک است و معنای وصفی عام ندارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی «یارْقَنْد» یا «یارْکَنْد» است که با سکون ر، فتح قاف/کاف و سکون نون خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ به پرسشهایی نظیر 'شهری باستانی در چین' یا 'همسایه ختن و کاشغر در ادبیات'، کلمه ۶ حرفی «یارقند» یا «یارکند» است. نام چینی امروزی آن نیز «شاچه» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و نقشههای بینالمللی، این شهر تاریخی را به صورت Yarkand یا Yarkant ثبت میکنند.
به عربی
در کتابها و منابع جغرافیایی و تاریخی جهان اسلام، نام این شهر به صورت «ياركند» ضبط شده است.
به ترکی
در زبان ترکی معاصر به آن Yarkent میگویند و در زبان اویغوری (زبان بومی منطقه) به صورت «یَکَن» تلفظ و نگاشته میشود.
نماد چیست
یارقند در ادبیات کلاسیک فارسی (در کنار شهرهایی چون ختن، کاشغر و طراز) مجازاً نماد زیبارویان، دوشیزگان خوبصورت، مهد دلبری و همچنین خاستگاه مشک و کالاهای تجملاتی شرقی به شمار میرود. شاعران پارسیزبان برای توصیف زیبایی معشوق از نام این شهر بهره میبردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل یارقند
واژه «یارقند» برخلاف تصور برخی، یک صفت لغوی نیست بلکه یک واژه کهن جغرافیایی و نام شهری تاریخی در مسیر جاده ابریشم (ولایت کاشغر در سینکیانگ چین) است. ریشه این نام از ترکیب زبانهای ترکی باستان و سغدی (ایرانی) پدید آمده و به معنای «شهر صخرهای» است. این کلمه همخانواده با شهرهایی چون سمرقند و تاشکند است که پسوند ایرانی «کند» به معنی شهر را در خود دارند.
در ادبیات و شعر کلاسیک فارسی، یارقند جایگاه ویژهای دارد. فرهنگهای کهن مانند آنندراج اشاره کردهاند که این شهر به داشتن آبوهوای خوش و مردمانی زیبارو شهرت داشته است. به همین دلیل، در دیوان شعرای بزرگ، یارقند به عنوان نمادی از دلبری، خوبرویان شرقی و تجملات باستانی به کار رفته و تصویرسازیهای عاشقانه فراوانی را به خود اختصاص داده است.