یعنی چه
این ترکیب از دو بخش «شاعر» (سخنسرا) و «ابیوردی» (صفت نسبی منسوب به ابیورد) تشکیل شده است. ابیورد شهری باستانی در شمال خراسان قدیم (نزدیک درگز امروزی در مرز ترکمنستان) بود که خاستگاه دانشمندان و ادیبان بزرگی در تاریخ اسلام و ایران بوده است. در تاریخ ادبیات، این عنوان بیش از همه اشاره به انوری ابیوردی، قصیدهسرای بزرگ قرن ششم، یا ابوالمظفر ابیوردی، ادیب و شاعر عربیسرای قرن پنجم دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب وصفی به صورت «شاعِر» (با کسره ع) + «اَبیوَرْدی» (با فتح الف، سکون ب، فتح و و سکون ر) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، اگر طراح به دنبال خود واژه با تعداد حروف مشخص باشد، پاسخ ۱۱ حرفی «شاعر ابیوردی» است. اما اگر نام خودِ شاعر مد نظر باشد، معمولاً پاسخ «انوری» (۵ حرف) یا «انوری ابیوردی» (۱۲ حرف) خواهد بود.
به انگلیسی
برای برگردان این اصطلاح تاریخی به زبان انگلیسی، از ساختار صفت نسبی یا توصیفی استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیلتر و سره برای این ترکیب شامل واژههایی مانند «سخنسرای خاورانی» (اشاره به دشت خاوران که ابیورد در آن قرار داشت) و «سخنور ابیوردی» است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، معروفترین شاعر ابیوردی (یعنی انوری) نماد یکی از سه پیامبر شعر پارسی (در کنار فردوسی و سعدی) و استاد بیبدیل قصیدهسرایی است. او همچنین به دلیل تسلط بر نجوم و فلسفه، نماد ورود اصطلاحات علمی به شعر، و به خاطر هجویاتش، نماد زبان تند و انتقادهای گزنده اجتماعی زمانه خویش به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل شاعر ابیوردی
عبارت «شاعر ابیوردی» یک اصطلاح لغوی واحد نیست، بلکه ترکیبی وصفی است که در تاریخ ادبیات ایران به سخنسرایان برخاسته از خاک باستانی و علمپرور «ابیورد» (واقع در خراسان قدیم و نزدیک درگز امروزی) اطلاق میشود. هنگامی که این صفت به صورت مطلق در متون ادبی یا سوالات جدول به کار میرود، ذهن در وهله اول معطوف به «اوحدالدین انوری ابیوردی»، حماسهسرای بزرگ قرن ششم هجری میشود که شعرش به پیچیدگی، بهکارگیری اصطلاحات نجومی و فلسفی و هجوهای تلخ شهرت دارد.
علاوه بر انوری، تاریخنگاران به ادیب و شاعر دیگری به نام «ابوالمظفر ابیوردی» در قرن پنجم نیز اشاره میکنند که به زبان عربی شعر میسرود. در نتیجه، این عبارت بیش از آنکه یک کلمه ساده با معنایی معین باشد، یک نشانه جغرافیایی-ادبی برای یادکرد از نوابغ ادبی خطه خاوران در ایران باستان است.