یعنی چه
اسپهرم در لغتنامههای معتبر فارسی مانند دهخدا به معنای عمومی گیاهان و گلهای معطر و خوشبو (ریاحین) است. به صورت خاص، این واژه برای اشاره به گیاه ریحان یا مورد نیز به کار میرود.
تلفظ
این واژه به صورت اِسپَهرَم یا اِسپَرغَم و اِسپَرم (با فتح ر و م) تلفظ میشود. نباید آن را با نام خاص سِپِهرم در شاهنامه اشتباه گرفت.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، واژه اسپهرم به عنوان پاسخ برای طراحانی که گیاه خوشبو، ریحان یا مورد را مد نظر دارند، یک کلمه ۶ حرفی قطعی است.
به انگلیسی
برای معادلسازی این واژه در زبان انگلیسی، بسته به کاربرد آن میتوان از Basil برای ریحان، Myrtle برای گیاه مورد، و Aromatic herbs برای گیاهان معطر استفاده کرد.
به فارسی
واژههای هممعنی و برگردانهای فارسی قدیمی این کلمه شامل اسفرغم، اسپرغم، اسفرم، سپرم، سپرغم، ریحان، نازبو و ضیمران هستند که همگی به گلهای معطر اشاره دارند.
در قرآن
خود واژه اسپهرم در قرآن نیامده است، اما معادل عربی دقیق آن یعنی «رَیْحان» دو بار در آیات ۱۲ سوره الرحمن و ۸۹ سوره واقعه به معنای روزی و گیاه خوشبو ذکر شده است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات کهن ایران زمین، اسپهرم یا شاهاسپرم نماد پاکیزگی، طراوت، بوی خوش و آرایش مجالس بزم بوده و در متون پهلوی هر کدام نماد یکی از ایزدان شمرده میشدند.
جمعبندی و توضیح کامل اسپهرم
واژه کهن و زیبای «اسپهرم» که صورتهای دیگری چون اسپرغم و اسفرغم نیز دارد، از جمله کلمات اصیل زبان فارسی میانه (پهلوی) است. این کلمه در معنای عام خود به هر نوع گل و گیاه معطر و خوشبو اطلاق میشود و در معنای خاص، اشاره به گیاهانی چون ریحان و مورد دارد. حفظ این واژهها در ادبیات فارسی نشاندهنده غنای زبانی در توصیف طبیعت است.
نکته ظریف تاریخی در بررسی این کلمه، تفکیک آن از نام خاص «سِپِهرم» در شاهنامه فردوسی است که به یکی از پهلوانان تورانی اشاره دارد. اسپهرم گیاهی با ریشه پهلوی همواره در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژهای داشته و نمادی از طراوت، بوی خوش و مجالس بزم پادشاهی بوده است.