یعنی چه
عبارت «بر سبیل تلطف» یک ترکیب کنایی و قیدی در زبان فارسی است که به ویژگی مدارا، حلم و خویشتنداری اشاره دارد. این اصطلاح در ادبیات فارسی نماد پاسخ دادن بدی با نیکی و اوج اخلاق مصلحانه و بزرگوارانه در برابر نادانان است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «بَر سَبیلِ تَلوطُّف» است که در آن سَبیل به معنای راه و تَلَطُّف به معنای اظهار مهربانی است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «از روی لطف و مهربانی»، عبارت «بر سبیل تلطف» به عنوان یک پاسخ اصیل ۱۰ حرفی کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این واژه از قیدهایی استفاده میشود که رفتار ملایم و بزرگوارانه را توصیف میکنند.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج فارسی این عبارت شامل واژههایی چون مشفقانه، بزرگوارانه، از روی لطف، با مدارا و نرمخویانه است. متضاد آن نیز «بر سبیل عناد» (از روی دشمنی) یا با قهر و غضب است.
در قرآن
عناصر این ترکیب در قرآن کریم یافت میشود؛ به ویژه فعل «وَلْیَتَلَطَّفْ» در آیه ۱۹ سوره مبارکه کهف به معنی «و باید با هوشیاری و نرمی رفتار کند» با این اصطلاح همخانواده است.
جمعبندی و توضیح کامل بر سبیل تلطف
عبارت «بر سبیل تلطف» یک ترکیب قیدی ارزشمند در زبان فارسی با ریشههای عربی است که به معنای گام برداشتن در مسیر مهر، لطف و خوشرویی است. این اصطلاح در ادبیات کلاسیک ما جایگاه ویژهای دارد و نمادی از حلم، بردباری و پاسخگویی به تندی دیگران با لحن و رفتار ملایم به شمار میرود.
شهرت عمده این عبارت در کتابهای درسی و ادبیات معاصر، به حکایت معروف حضرت عیسی (ع) در کتاب «اخلاق محسنی» اثر حسین واعظ کاشفی بازمیگردد؛ جایی که آن حضرت در پاسخ به اهانت و سفاهت یک فرد نادان، «بر سبیل تلطف» جواب میدهند و مظهر جمله معروفِ «از کوزه همان برون تراود که در اوست» میشوند.