یعنی چه
الطرفاء اسم جنس در زبان عربی برای درخت یا درختچهای است که در فارسی به آن «گز» میگویند. این گیاه معمولاً در مناطق بیابانی، شورهزارها و سواحل رودخانهها رشد میکند. دارای شاخههای باریک و برگهای سوزنی و ریز است و صمغ معروف گزانگبین از نوعی از همین درخت گرفته میشود. این واژه کلاسیک و کهن است و در متون ادبی و لغتنامههای قدیمی کاربرد فراوان دارد.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی همراه با الف و لام تعریف به صورت «اَلطَّرْفاء» تلفظ میشود. در زبان فارسی نیز هنگام استفاده در متون، معمولاً به صورت مخفف و بدون الف و لام، یعنی «طَرفا» خوانده و نگارش میشود.
در جدول
کلمه «الطرفاء» دقیقاً دارای ۷ حرف است و به عنوان پاسخ برای طراحان جدول کاربرد دارد. واژههای مترادف آن مانند «طرفا» (۴ حرف)، «گز» (۲ حرف) و «اثل» (۳ حرف) نیز در حل جدولهای کلمات متقاطع استفاده میشوند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این درخت Tamarisk میگویند. همچنین نام علمی و سرده زیستشناختی این گیاه در مراجع علمی Tamarix ثبت شده است.
به عربی
در زبان عربی علاوه بر الطرفاء، از واژه «الأثْل» به عنوان مترادف مستقیم آن برای نامگذاری این درخت استفاده میشود. همچنین به اعتبار صمغ شیرین شیرینکنندهای که دارد، گاهی به آن «المنّ» نیز میگویند.
به فارسی
معادلهای دقیق و شناختهشده این واژه در زبان فارسی درخت «گز» است. در متون کهن لغوی و ادبی فارسی از واژههای دیگری نظیر «گزم»، «دارگز» و واژه وامگرفتهشده «اثل» نیز برای اشاره به این درخت استفاده شده است.
در قرآن
عین واژه «الطرفاء» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما مترادف مستقیم آن یعنی کلمه «أَثْل» یکبار در آیه ۱۶ سوره مبارکه سبأ آمده است که به دگرگونی باغهای قوم سبأ به درختان بیثمر گز اشاره دارد. شایان ذکر است که ریشه ثلاثی «ط ر ف» در عباراتی مانند «قاصرات الطرف» به معنی چشم و نگاه در قرآن وجود دارد، اما از نظر معنایی ارتباطی با نام این گیاه ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل الطرفاء
واژه «الطرفاء» یک اسم جنس عربی به معنی درخت «گز» است که به ادبیات و لغتنامههای کهن فارسی راه یافته است. این درختچه مظهر مقاومت، سرسختی و بردباری در برابر شرایط سخت اقلیمی نظیر خشکی بیابان و شوری خاک است و در سواحل رودخانهها و کویرها میروید. صمغ معروف گزانگبین از گونههای خاص این درخت به دست میآید که ارزش اقتصادی و دارویی دارد.
اگرچه خود کلمه الطرفاء در قرآن مجید نیامده است، اما واژه «أثل» که مترادف دقیق آن است در سوره سبأ به عنوان نمادی از یک درخت بیثمر و مقاوم در شرایط سخت یاد شده است. همچنین در روایات تاریخی ذکر شده که منبر پیامبر اسلام (ص) از چوب همین درخت ساخته شده بود که نشاندهنده کاربرد چوب مستحکم آن در صنایع دستی و نجاری آن دوران است.
این کلمه از ریشه ثلاثی (ط ر ف) مشتق شده ولی نباید آن را با کلمات همخانوادهای که به معنی طرف، جهت، یا چشم و نگاه هستند اشتباه گرفت. در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه یک پاسخ دقیق ۷ حرفی برای راهنمای «درخت گز به عربی» به شمار میرود.