یعنی چه
واژهٔ «عزتمندانه» یک قید کیفیت است و به عملکرد یا رفتاری اشاره دارد که با حفظ کرامت انسانی، شرف، بزرگواری و سرافرازی انجام میشود، به طوری که هیچگونه خواری، ذلت یا زبونی در آن راه نداشته باشد.
تلفظ
این واژه از ترکیب «عِزَّت» (عربی)، پسوند صفتساز «مَند» (فارسی) و پسوند قیدساز «انِه» (فارسی) ساخته شده و به صورت عِزّتمَندانِه تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «با عزت و شرف» یا «بزرگوارانه»، واژهٔ ۹ حرفی «عزتمندانه» قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این قید در زبان انگلیسی، بسته به لحن متن از واژگانی که به شرافت، وقار و بزرگواری اشاره دارند استفاده میشود.
به فارسی
واژههای همریشه و همخانوادهٔ آن شامل عزیز، اعزاز، معزز، تعزیر و عزتمند است. این کلمه ترکیبی از ریشه عربی «ع-ز-ز» به معنای شکستناپذیری و پسوندهای اصیل فارسی است.
در قرآن
خود واژه ترکیبی و فارسی «عزتمندانه» در متن قرآن وجود ندارد، اما ریشه آن یعنی «العِزَّة» بارها تکرار شده است؛ از جمله در آیه ۸ سوره منافقون که میفرماید: «وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِینَ» (و عزت از آنِ خدا و پیامبر او و مؤمنان است).
نماد چیست
در فرهنگ عامه نماد گیاهی یا حیوانی رسمی برای این قید ثبت نشده است، اما مفهوم عزت و آزادگی در ادبیات فارسی نمادهایی چون درخت سرو (به دلیل آزادگی و استقامت) و شاهین یا عقاب (به دلیل بلندپروازی و مناعت طبع) دارد.
جمعبندی و توضیح کامل عزتمندانه
واژهٔ «عزتمندانه» تجلی ترکیبی زیبا از فرهنگ زبانی عربی و ساختار دستوری فارسی است. ریشهٔ این واژه به مفاهیمی چون قدرت، شکستناپذیری و ارجمندی پیوند خورده و زمانی که با پسوندهای فارسی ترکیب میشود، به قیدی استوار برای توصیف سبک زندگی، رفتارها و تصمیمهای بزرگوارانه تبدیل میگردد.
این اصطلاح در بوتهٔ فرهنگ اسلامی و قرآنی نیز جایگاه ویژهای دارد؛ چرا که منبع اصلی عزت را ذات باریتعالی دانسته و انسانها را به حفظ کرامت خویش در تمام شئون زندگی دعوت میکند. رفتار عزتمندانه دوری از هرگونه تملق، ذلت و زبونی را در خود دارد.
در کاربردهای روزمره، ادبی و حتی در حل جداول کلمات متقاطع، این واژهٔ ۹ حرفی نشاندهندهٔ اوج شریف بودن، سرافرازی و مناعت طبع است و در مقابلِ واژگانی همچون ذلیلانه و حقیرانه قرار میگیرد تا ارزش و وقار یک عمل را به رخ بکشد.