ثانیه یعنی چه؟ مترادف و هم خانواده آن

یعنی چه

ثانیه در سیستم بین‌المللی یکاهای اندازه‌گیری (SI)، واحد اصلی سنجش زمان است. این کلمه به عنوان واژه‌ای معمولی و کلاسیک، به معادل یک‌شصتم یک دقیقه تعریف می‌شود. همچنین در اصطلاحات قدیمی نجوم و طب، به معنای «مرتبه و درجهٔ دوم» نیز به کار می‌رفته است. در ریاضیات و نجوم، ثانیه علاوه بر زمان، برای اندازه‌گیری زاویه (ثانیهٔ کمان) به عنوان بخش فرعی درجه نیز کاربرد دارد.

مترادف

در زبان فارسی برای واژه ثانیه به عنوان یک واحد دقیق علمی، متضاد مستقیم و کوتاهی وجود ندارد؛ اما در ادبیات و گفتگوهای روزمره، کلماتی مانند لحظه و دم به عنوان هم‌معنی‌های غیردقیق آن برای اشاره به زمان بسیار کوتاه استفاده می‌شوند.

هم خانواده

واژه‌های فوق با کلمه ثانیه هم‌ریشه هستند. برای مثال، کلمه «ثانی» به معنی دوم و «مثنی» به معنی دوتا دوتا از همین گروه واژگان هستند.

ریشه

این واژه از زبان عربی و از ریشهٔ ثلاثی مجرد «ث ن ی» به معنی انعطاف، بازگشت یا دوتا کردن وارد فارسی شده است. کلمهٔ ثانیه در واقع حالت مؤنثِ «ثانی» به معنای دومین است؛ چرا که ثانیه دومین تقسیم‌بندی فرعیِ ساعت بعد از دقیقه (تقسیم‌بندی اول) به شمار می‌رود. خود واژه «ثانیة» با این ساختار زمان در قرآن نیامده، اما هم‌خانواده‌های آن مثل «ثانِیَ» (آیه ۴۰ توبه) به کار رفته‌اند.

جمله سازی

به انگلیسی

در متون علمی و ریاضی بین‌المللی، برای نمایش دادن ثانیه از علامت اختصاری s یا sec استفاده می‌شود. همچنین برای ثانیهٔ کمان در بخش فرعی زاویه، علامت جفت‌پرام (") کاربرد دارد.

به عربی

در زبان عربی نیز همین واژه با تنوین یا تاء تانیث برای زمان به کار می‌رود و جمع مکسر آن «ثوانٍ» یا «الثوانی» است.