معنی
حدیث در لغت به هر چیز نو و جدید و همچنین به سخن، گفتار و خبر اطلاق میشود. در بستر فرهنگ و علوم اسلامی، حدیث به معنای گزارش یا روایتی است که گفتار، کردار، رفتار و یا تقریر (تأیید سکوتی) پیامبر اسلام (ص) و جانشینان ایشان را نقل میکند و به عنوان دومین منبع مهم شناخت دین پس از قرآن شناخته میشود.
یعنی چه
عبارت حدیث در زبان عامه و متون کهن یعنی سخن و حکایتی که نوبهنو شنیده یا منتقل میشود. این کلمه در اصل از ریشهای گرفته شده که به پدید آمدن چیزی پس از عدم اشاره دارد؛ بنابراین به کلامی که صادر میشود و به گوش دیگران میرسد نیز حدیث میگویند.
مترادف
این کلمات در بافتهای زبانی، ادبی و مذهبی مختلف میتوانند به عنوان جانشین واژه حدیث استفاده شوند.
متضاد
از نظر معنای لغوی (نو و تازه)، متضاد آن قدیم و کهنه است و از نظر معنای گفتاری، سکوت و بیخبری مقابل آن قرار میگیرد.
هم خانواده
واژههای همخانواده حدیث همگی از ریشه ثلاثی (ح د ث) مشتق شدهاند. کلمه احادیث به عنوان جمع غیرقیاسی (سماعی) این واژه در زبان فارسی و عربی رواج دارد.
ریشه
این واژه از ریشه عربی (ح د ث) گرفته شده است که مفهوم اصلی آن رخ دادن، پدید آمدن چیزی که پیش از آن نبوده (نو شدن)، و همچنین خبر دادن و روایت کردن است.
جمله سازی
به انگلیسی
برای معادلسازی واژه حدیث، در متون اسلامی مستقیماً از نگارش لاتین آن یعنی Hadith استفاده میشود، اما برای کاربردهای لغوی دیگر کلماتی چون روایت و سخن به کار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل حدیث
واژه حدیث یکی از کلیدیترین و پرکاربردترین کلمات در زبان و فرهنگ اسلامی است. این واژه در اصل لغت به معنای نو، تازه و هرگونه سخن و خبری است که رد و بدل میشود. در قرآن کریم نیز این واژه بارها به همین معنای عام یعنی سخن، سرگذشت یا رخداد به کار رفته است؛ تا جایی که خداوند کتاب خود را نیکوترین سخن (احسن الحدیث) توصیف میکند.
در اصطلاح مذهبی و علوم اسلامی، حدیث تغییر معنایی یافته و به شکل یک اصطلاح تخصصی برای انتقال سنت شفاهی و مکتوب پیامبر (ص) و معصومین (ع) درآمده است. احادیث در واقع رفتار، گفتار و تأییدات معصومین را برای نسلهای بعدی حفظ کردهاند و پس از قرآن، دومین منبع استخراج احکام شریعت و معارف دینی به شمار میروند.
بررسی واژهشناختی این کلمه نشان میدهد که جمع آن یعنی «احادیث»، از نظر قواعد قیاسی زبان عربی کمی متفاوت است و برخی لغتشناسان آن را در اصل جمعِ واژه «احدوثه» به معنای حکایت بر سر زبانها افتاده میدانند که در طول زمان به عنوان جمع کلمه حدیث تثبیت شده است. این واژه نمادی از حافظه تاریخی و انتقال آموزههای دینی در تمدن اسلامی است.