یعنی چه
این واژه در معنای لغوی به حالت بلند شدن از جای خود و ایستادن روی پاها (بهویژه برای ادای احترام) اشاره دارد. در مفهوم مجازی و سیاسی، به معنای برخاستن برای مبارزه، قیام کردن، دست به انقلاب و نهضت زدن در برابر ظلم و ستم است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت [بِ پا بَر خاس تَن] است. واژه «برخاستن» با حرف «خ» نوشته میشود و نباید آن را با «خواستن» به معنی طلب کردن اشتباه گرفت.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «به پا خاستن» یا «قیام کردن»، خود واژه «بپا برخاستن» یک پاسخ ۱۰ حرفی دقیق است. همچنین کلماتی نظیر قیام، شورش، طغیان و انتهاض نیز بسته به تعداد حروف جدول کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به ممارست و سیاق متن، برای اشاره به برخاستن فیزیکی از واژههای stand up و rise و برای اشاره به جنبههای سیاسی و انقلابی از کلماتی مانند rise up یا revolt استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی فعل «قامَ» و مصدر «قیام» دقیقترین همپوشانی را با این واژه دارند؛ هم در جنبه فیزیکی (مانند قیام و قعود در نماز) و هم در جنبه حماسی و دینی (مانند قیام اصحاب کهف در برابر ظلم).
به فارسی
مترادفهای فارسی و سره این واژه شامل بلند شدن، برپایشدن، ایستادن و خیزش است. واژههای همخانواده آن خاستن، برخاست، خاستگاه و رستاخیز هستند که همگی از ریشه پارسی میانه (Xāstan) به معنی بلند شدن مشتق شدهاند. متضادهای آن نیز نشستن، جلوس کردن و تمکین کردن است.
نماد چیست
عبارت بپا برخاستن در فرهنگ سیاسی و اجتماعی، نماد بارز حقطلبی، شجاعت، بیداری ملتها و رستاخیز است. در تصویرسازیهای حماسی، این واژه معمولاً با المانهایی مثل مشت گرهکرده یا جوانه زدن گیاه از دل خاک سخت پیوند میخورد.
جمعبندی و توضیح کامل بپا برخاستن
واژه «بپا برخاستن» تجسم عینی حرکت، تحول و تغییر حالت از سکون به پویایی است. این عبارت در وهله اول معنایی فیزیکی دارد که همان تغییر وضعیت از حالت نشسته یا خوابیده به حالت ایستاده است و جلوهای از احترام یا آمادگی را نشان میدهد. ریشه این واژه به پارسی میانه بازمیگردد و با کلماتی چون خیزش و رستاخیز پیوند عمیقی دارد.
در بعد وسیعتر و فرهنگی، بپا برخاستن به معنای آگاهی، طغیان علیه بیدادگری و دست زدن به انقلاب و نهضت است. این مفهوم در ادبیات حماسی و متون دینی نیز جایگاه ویژهای دارد؛ به طوری که معادل عربی آن یعنی قیام، هم برای اعمال عبادی و هم برای توصیف شجاعت مؤمنان در برابر مستکبران به کار رفته است. در نهایت، این کلمه نمادی از شجاعت، آزادیخواهی و اراده پولادین انسان برای ساختن سرنوشتی جدید است.