ترش باله یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل ترش باله

واژه «ترش باله»، «ترش‌بالا» یا «ترش‌پالا» یکی از کلمات اصیل و ریشه‌دار در زبان فارسی و گویش‌های محلی نواحی مرکز و جنوب ایران نظیر شیراز، یزد و کرمان است. این کلمه ترکیبی از نظر ریشه‌شناسی به دو دیدگاه منسوب است؛ گروهی آن را دگرگون‌شده عبارت «تراوش پیاله» (به معنای ظرفی که آب از آن می‌تراود) می‌دانند و گروهی دیگر آن را تغییریافته واژه «درشت‌پالا» به معنی ابزاری که اجزای درشت غذا را روی خود نگه می‌دارد، قلمداد می‌کنند.

در کاربرد روزمره و ملموس، این واژه دقیقاً همان ابزار مشبک و سوراخ‌سوراخی است که امروزه تحت عنوان آبکش یا چلوصافی در آشپزخانه‌ها برای جداسازی آب از برنج، ماکارونی یا پالوده استفاده می‌شود. لغت‌نامه دهخدا نیز این واژه را ثبت کرده که نشان‌دهنده قدمت و اصالت آن در فرهنگ آشپزی و زبانی ایرانیان است.

از بُعد ادبی و استعاری نیز این واژه به دلیل ظاهر خاص و روزنه‌های متعددی که دارد، در ادبیات داستانی عامیانه برای کنایه زدن به صورت‌های پر از لک و آبله‌گون استفاده شده است. معادل‌های خارجی آن مانند Colander در انگلیسی و Süzgeç در ترکی نیز دقیقاً به همین مفهوم کاربردی اشاره دارند.