یعنی چه
مومبار (یا منبار) یکی از غذاهای سنتی، چرب و لذیذ کهن است. برای پخت آن، رودهٔ گوسفند یا بزغاله را پس از شستشوی دقیق، با موادی چون برنج، گوشت چرخکرده، پیاز، سبزیجات معطر و ادویههای محلی پر کرده و سپس میپزند؛ عملکردی شبیه به سوسیسهای سنتی امروزی دارد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با ضمهٔ میم اول به صورت مُمْبار (Mumbār) تلفظ میشود. در کشورهای عربی به ویژه مصر نیز با همین تلفظ (الممبار) به کار میرود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون مومبار، منبار، مبار، جگرآکند و چربروده به عنوان پاسخ برای طعام ساخته شده از رودهٔ گوسفند پذیرفته میشوند.
به انگلیسی
از آنجا که این کلمه نام یک غذای بومی خاورمیانهای است، در زبان انگلیسی اغلب از همان لفظ Mombar استفاده میشود. برای توصیف ماهیت آن نیز عبارت Rice Sausage یا Stuffed Sheep Intestines کاربرد دارد.
به فارسی
در متون کهن فارسی و فرهنگهای لغت نظیر دهخدا، برای این واژه برابرهای اصیلی مانند چربروده، جگرآکند، حسیبک، حسیبالملوک و حسرةالملوک ذکر شده است. این کلمه متضاد معنایی مشخصی در زبان فارسی ندارد.
در قرآن
این واژه یک اصطلاح مربوط به فرهنگ عامه، آشپزی و طعام سنتی خاورمیانه است و ریشه یا کاربردی در آیات قرآن کریم ندارد.
نماد چیست
در مطبخنامهها و ادبیات طنزآمیز کهن فارسی (به ویژه در اشعار بسحاق اطعمه)، مومبار نمادی از غذاهای لذیذ، سنگین و اشتهاآور است که به خاطر طعم بینظیرش به آن لقب «حسرةالملوک» (چیزی که پادشاهان حسرت خوردنش را میکشند) داده بودند.
جمعبندی و توضیح کامل مومبار
واژهٔ «مومبار» (که به صورت مُنبار و مُبار نیز ضبط شده) یکی از کلمات قدیمی و اصیل در فرهنگ آشپزی خاورمیانه است که در لغتنامههای کهن فارسی مانند دهخدا به عنوان نوعی طعام لذیذ معرفی شده است. این غذا از پر کردن رودهٔ پاکشدهٔ گوسفند با ترکیب برنج، گوشت و سبزیجات معطر تهیه میشود و شباهت ساختاری زیادی به سوسیسهای سنتی دارد.
اگرچه این غذا امروزه در فرهنگ آشپزی روزمرهٔ ایران کمتر دیده میشود، اما اصالت خود را در کشورهای همسایه به شدت حفظ کرده است؛ به طوری که در مصر به عنوان «مُمْبار» و در ترکیه تحت عنوان «Mumbar Dolması» جزو محبوبترین و معروفترین غذاهای سنتی و خیابانی به شمار میرود.
در تاریخ ادبیات ایران، بسحاق اطعمه (شاعر معروف قرن نهم هجری) در اشعار خود که به زبان غذاها سروده شده، بارها از مومبار در کنار سایر اطعمهٔ لذیذ نام برده است که نشاندهندهٔ جایگاه این خوراک چرب و اشرافی در سفرههای کهن خاورمیانه است.