یعنی چه
«رده متکلمین» یک اصطلاح ترکیبی است. «رده» به معنی دسته، گروه یا طبقه است و «متکلمین» (جمع متکلم) به دانشمندان علم کلام اطلاق میشود. علم کلام دانش مستدل و عقلانی برای اثبات عقاید دینی و پاسخگویی به شبهات است. بنابراین، رده متکلمین به گروه یا طبقهای از دانشمندان و متفکران الهیات گفته میشود که با استفاده از استدلالهای عقلانی و نقلی، از حریم باورها و آموزههای مذهبی در برابر منتقدان دفاع میکنند. از مهمترین مکاتب کلامی در تاریخ اسلام میتوان به معتزله، اشاعره و امامیه اشاره کرد.
تلفظ
تلفظ این عبارت ترکیبی به صورت «رَ دِ هِ» (rade) برای واژه اول و «مُ تَ کَلْ لِ مِین» (motakallemin) برای واژه دوم است که در حالت اضافه، «رَ دِ یِ مُ تَ کَل لِ مین» خوانده میشود.
در جدول
پاسخ دقیق این عبارت در جدولهای شرح در متن «رده متکلمین» است که دقیقاً ۱۰ حرف دارد. بسته به طراح جدول، ممکن است واژههای همارز دیگری مانند «کلامیون» نیز مد نظر باشد.
به انگلیسی
در متون تخصصی انگلیسی، برای اشاره به این مفهوم و طبقه علمی از اصطلاحات الهیدانان یا فیلسوفان مدرسی استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی که ریشه کلمه متکلمین از آن است، برای اشاره به این گروه از ترکیباتی که نشاندهنده طبقه و صنف اهل کلام است استفاده میکنند.
در قرآن
خود ترکیب «رده متکلمین» در متن قرآن کریم عیناً به کار نرفته است. با این حال، ریشه سه حرفی واژه متکلمین یعنی «ک ل م» به صورتهای گوناگونی در آیات قرآن ذکر شده است؛ از جمله در آیه ۱۶۴ سوره نساء که میفرماید: «وَکَلَّمَ اللَّهُ مُوسَىٰ تَکْلِیمًا» (و خدا با موسى سخن گفت، سخن گفتنى ویژه).
نماد چیست
عبارت «رده متکلمین» یک اصطلاح کاملاً علمی، فلسفی و تاریخی در حوزه الهیات است؛ به همین دلیل، نماد بصری، نشانهای مادی یا مظهر سمبلیک خاصی در فرهنگها یا آیینها برای آن تعریف نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل رده متکلمین
عبارت «رده متکلمین» از ترکیب دو واژه فارسی و عربی ساخته شده و نشاندهنده گروه یا دستهای از دانشمندان مذهبی است که به علم کلام اشتغال دارند. کار اصلی اعضای این رده، استخراج، تبیین و دفاع منطقی از عقاید دینی در برابر شبهات و مکاتب رقیب است. تفاوت اساسی میان متکلمین و فلاسفه در روششناسی آنهاست؛ چرا که یک متکلم ابتدا به اصول وحی و دین پایبند و متعهد است و سپس از عقل برای اثبات و تبیین آن بهره میگیرد، در حالی که فیلسوف عقل را به عنوان ابزاری کاملاً مستقل و بدون پیشفرض دینی به کار میبرد.
در تاریخ اندیشه اسلامی، رده متکلمین نقش بسیار برجستهای در حفظ کیان عقیدتی جامعه ایفا کردهاند. مکاتب کلامی بزرگی همچون معتزله با رویکرد عقلگرایی افراطی، اشاعره با رویکرد متنگرایی، و امامیه با تلفیق دقیق عقل و نقل، از جریانهای اصلی این رده به شمار میروند. بررسی آثار این دانشمندان به فهم سیر تحول اندیشه دینی و چگونگی مواجهه دینداران با چالشهای فکری هر عصر کمک شایانی میکند.