یعنی چه
تفسیر سدی کبیر عنوان یک اثر مکتوب، تاریخی و ارزشمند در زمینه علوم قرآنی است. این کتاب شامل مجموعهای از روایات و احادیث تفسیری است که توسط ابومحمد اسماعیل بن عبدالرحمان کوفی (متوفای ۱۲۷ یا ۱۲۸ قمری)، ملقب به «سدی کبیر» گردآوری شده است. واژه «سُدّی» به دلیل سکونت یا فعالیت او در درگاه و پیشگاه (سده) مسجد کوفه به او اطلاق شده و پسوند «کبیر» برای تمایز وی از نوادهاش (سدی صغیر) است.
تلفظ
عبارت «تفسیر سدی کبیر» در زبان فارسی به صورت [تَفـسیرِ سُدّیِ کَبیر] تلفظ میشود. واژه سدّی دارای تشدید بر روی حرف «د» و ضمه بر روی حرف «س» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، در پاسخ به پرسشهایی نظیر «تفسیر کهن قرن دوم از اسماعیل بن عبدالرحمان» یا «تفسیر روایی و اثری معروف دوره تابعین»، عبارت ۱۲ حرفی «تفسیر سدی کبیر» قرار میگیرد.
به انگلیسی
در متون تخصصی، آکادمیک و اسلامشناسی به زبان انگلیسی، این اثر تاریخی را به صورت آوانویسی شده یا با ترجمه مفهوم پسوند آن معرفی میکنند.
به فارسی
ریشه این عبارت کاملاً عربی است (ترکیب وصفی-اضافی)؛ برگردان تحتاللفظی و معنایی اجزای آن به فارسی برابر است با «روشنساختن و تبیینِ قرآن به روایتِ سُدّیِ بزرگ». کلمه تفسیر از ریشه فسر به معنی پردهبرداری از معنا، سدی به معنی منسوب به پیشگاه و درگاه، و کبیر به معنی بزرگ است.
در قرآن
خود عبارت «تفسیر سدی کبیر» در متن و آیات قرآن کریم عیناً وجود ندارد. با این حال، ماهیت این اصطلاح یک «تفسیر اثری و روایی» کل قرآن است که به تبیین و تشریح شأن نزول و معنای آیات بر اساس احادیث پیامبر (ص) و اقوال صحابه بزرگ (مانند ابنعباس و ابنمسعود) میپردازد.
نماد چیست
این عبارت مذهبی و تاریخی دارای نماد تصویری یا نشانهشناسی خاصی نیست؛ اما در حوزه علوم اسلامی، نماد و شاخصی از تفاسیر مأثور (روایی) اولیه و روش تفسیری مکتب کوفه در قرون نخستین اسلام به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تفسیر سدی کبیر
«تفسیر سدی کبیر» یکی از مهمترین و قدیمیترین آثار تفسیری جهان اسلام در قرن دوم هجری است. این اثر ارزشمند به ابومحمد اسماعیل بن عبدالرحمان کوفی، معروف به سدی کبیر (متوفای ۱۲۷ یا ۱۲۸ ق) تعلق دارد. او از تابعین برجسته و از اصحاب گرانقدر امام سجاد، امام باقر و امام صادق (ع) بود که به دلیل نشستن و تدریس در درگاه (سده) مسجد کوفه به این نام شهرت یافت. پسوند کبیر نیز برای تفکیک او از نوادهاش، سدی صغیر، به نامش اضافه شده است.
روش این کتاب، «تفسیر اثری و روایی» است؛ به این معنا که آیات قرآن کریم را نه بر اساس رای و نظر شخصی، بلکه بر پایه احادیث، روایات و اقوال بزرگان صحابه همچون ابنعباس و ابنمسعود تبیین میکند. اگرچه نسخه کامل و مستقل این کتاب به مرور زمان مفقود شده، اما بخشهای وسیعی از آن در تفاسیر بزرگی مانند تفسیر طبری، ابنابیحاتم و سیوطی نقل شده و امروزه بازسازی شده است.
ریشه لغوی این عبارت سه کلمه عربی «فسر» (روشن ساختن)، «سدد» (بستن یا پیشگاه) و «کبر» (بزرگی) است. این اثر مکتوب تاریخی همواره به عنوان یکی از مراجع دست اول برای شناخت برداشتهای تفسیری مسلمانان در صدر اسلام مورد توجه پژوهشگران و مفسران شیعه و اهل سنت بوده است.