یعنی چه
این عبارت ترکیبی از حرف جر «مِن» (از) و اسم «الذُّل» (خواری یا نرمی) است. در کاربرد قرآنی و ادبی، بسته به متن، میتواند به دو مفهوم اشاره داشته باشد: یکی خواری و ناتوانی که از ساحت الهی دور است، و دیگری نهایت تواضع، خاکساری و نرمش مهربانانه در برابر والدین.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت با ادغام حرف نون در ذال (به دلیل شمسی بودن حرف ذال) به صورت «مِنَ الذُّلّ» با ضمه روی حرف ذال و تشدید روی لام است. در برخی قرائتها نیز «مِنَ الذِّلّ» با کسر ذال خوانده شده است.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «از روی خواری در قرآن» یا عبارات مشابه، واژه ۶ حرفی «من الذل» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
با توجه به دو کاربرد متفاوت عبارت در متن قرآن، معادل انگلیسی آن در مقام ناتوانی 'Out of humiliation' و در مقام تواضع و تکریم والدین 'Out of humility' یا 'In all humility' ترجمه میشود.
به عربی
در تبادلات زبانی عربی، مترادفهای ترکیبی این عبارت شامل «من المذلة» برای بیان خواری و ناتوانی، و «من الخضوع» یا «من التواضع» برای بیان حالت افتادگی و مدارا است.
به فارسی
برگردانهای دقیق این عبارت در متون فارسی شامل مواردی چون «از روی خفت و ناتوانی» (در امور مادی و نقصها) و «از روی مهر و فروتنی» (در روابط انسانی و اخلاقی) است.
در قرآن
این ترکیب در دو موضع از سوره اسراء آمده است؛ ابتدا در آیه ۱۱۱ که میفرماید خداوند هیچ یاریکنندهای از روی ناتوانی و خواری ندارد، و دیگری در آیه ۲۴ که به انسان سفارش میکند بالهای تواضع و فروتنی را از روی مهربانی برای پدر و مادر فرود آورد (جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ).
جمعبندی و توضیح کامل من الذل
عبارت «مِنَ الذُّلّ» یک ترکیب اضافه و مجرور عربی است که به برکت آیات قرآن کریم وارد ادبیات فارسی شده است. این واژه از ریشه ثلاثی (ذ ل ل) مشتق شده و در لغت دو لایه معنایی متمایز دارد؛ لایه اول به معنی ذلت، خواری و صغار است که نقیض عزت به شمار میرود، و لایه دوم به معنی نرمش، رام بودن و مدارا است که در برابر سرکشی قرار میگیرد.
در کاربرد قرآنی، این عبارت با هر دو لایه معنایی خود تجلی یافته است. در یک سو، ناتوانی و نیاز مادی را از ساحت خداوند پاک میزداید و تاکید میکند که خدا دوستی از روی خواری ندارد، و در سوی دیگر، زیباترین استعاره اخلاقی را برای برخورد با والدین خلق میکند؛ جایی که از انسان میخواهد مانند پرندهای مطیع، بالهای تواضع و مهربانی خود را در برابر آنها بگستراند.
در فرهنگ اسلامی و متون کهن فارسی، این عبارت به نمادی از خاکساری عاشقانه، تواضع محض و تسلیم همراه با شفقت تبدیل شده است. شناخت ابعاد این واژه به درک بهتر استعارات مرغی در شعر فارسی و مفاهیم اخلاقی کمک شایانی میکند.