یعنی چه
عشای ربانی یکی از مهمترین آیینهای هفتگانهٔ مقدس در دین مسیحیت است. این مراسم به یادبود آخرین شام عیسی مسیح با شاگردانش (حواریون) برگزار میشود که در آن، نان و شراب (یا عصاره انگور) به عنوان نماد یا تجسد فیزیکیِ بدن و خون مسیح متبرک شده و توسط مؤمنان تناول میگردد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت «عَشایِ رَبّانی» است. واژه نخست از «عَشاء» (به فتح عین) در زبان عربی به معنی شام یا طعام شب گرفته شده و واژه دوم «رَبّانی» (با تشدید ب) به معنی منسوب به پروردگار است؛ بنابراین معنای تحتاللفظی آن «شامِ خداوندی» میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این اصطلاح مذهبی ۹ حرفی، «عشای ربانی» است. از دیگر طراحهای مشابه میتوان به شام آخر یا اوکارست اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به شاخه و فرقه مسیحیت (کاتولیک، پروتستان یا ارتدکس) از واژگان متفاوتی استفاده میشود؛ Holy Communion و Lord's Supper رایجترین کلمات عمومی هستند، در حالی که Eucharist (آیین سپاسگزاری) و Mass (عشای ربانی کاتولیکها) نیز کاربرد وسیعی دارند.
به فارسی
در برگردانها و متون الهیات مسیحی به زبان فارسی، برای این مفهوم از تعابیر و مترادفهایی چون «شام خداوند»، «شام آخر»، «آیین سپاسگزاری»، «تقسیم مقدس»، «اسرار آمیز»، «راز محراب» و «شکستن نان» استفاده میشود.
در قرآن
عبارت «عشای ربانی» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است. با این حال، در سوره مائده (آیات ۱۱۲ تا ۱۱۵) به داستان درخواست حواریون از عیسی (ع) برای نزول یک «مائده» (سفره غذا و طعام آسمانی) اشاره شده که از نظر تاریخی و مفهومی، همپوشانی و ارتباط نزدیکی با واقعه شام آخر و ریشههای این آیین دارد.
نماد چیست
این آیین سرشار از نمادشناسی است؛ «نان فطیر» نماد بدن عیسی مسیح است که در راه آمرزش گناهان بشریت بر روی صلیب شکسته شد. «شراب» یا آب انگور نماد خون مسیح است که به عنوان پیمان و عهد جدید میان خدا و انسان ریخته شد. همچنین قرارگیری جام و نان در کنار هم، بارزترین نماد گرافیکی این آیین در هنر جهان است.
جمعبندی و توضیح کامل عشای ربانی
عشای ربانی یا شام خداوند، محوریترین آیین عبادی در مسیحیت است که ریشه در آخرین شب زندگی زمینی عیسی مسیح دارد. بر اساس روایات انجیل، مسیح در این شب نان و شراب را میان شاگردانش تقسیم کرد و از آنها خواست تا این عمل را همواره به یاد او تکرار کنند. امروزه این مراسم در کلیساهای سراسر جهان با مناسک خاصی اجرا میشود.
از دیدگاه لغوی، این اصطلاح ترکیبی عربی به معنای «شامِ خداوندی» است که دقیقاً معادل اصطلاحات یونانی و لاتین اولیه کلیسا بنا شده است. اگرچه تفاوتهایی در تفسیر مذهبی میان فرقههای کاتولیک، ارتدکس و پروتستان درباره تجسد واقعی یا نمادین نان و شراب وجود دارد، اما همگی بر اهمیت روحانی آن به عنوان مظهر اتحاد ایمانداران پافشاری میکنند.
در فرهنگ اسلامی و قرآنی، هرچند نامی از این اصطلاح به چشم نمیخورد، اما اشارات سوره مائده به طعام آسمانی نازلشده بر حواریون عیسی، تصویری همگرا با این سنت کهن مسیحی را در حافظه تاریخی ادیان ابراهیمی بازنمایی میکند.