یعنی چه
تاس ساسانی در باستانشناسی به دو مفهوم اطلاق میشود: نخست، تاسهای بازی (بهویژه تختهنرد) از جنس استخوان، عاج یا سرامیک که در محوطههای باستانی نظیر سیفآباد کازرون و قصر ابونصر شیراز کشف شدهاند؛ دوم، ظروف فلزی یا سفالی مقعر و جاممانند متعلق به آن دوران.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «تاس» (با تلفظ tâs) و «ساسانی» (با تلفظ sâsâni) همراه با کسرهٔ اضافه تشکیل شده است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول دربارهٔ ابزار بازی باستانی عهد ساسانی، عبارت «تاس ساسانی» یا «طاس ساسانی» به کار میرود که دقیقاً ۹ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون علمی و موزهها (مانند موزه متروپولیتن)، برای اشاره به تاس بازی از معادل Sasanian dice و برای اشاره به ظروف از Sasanian bowl یا Sasanian vessel استفاده میشود.
به فارسی
واژهٔ «تاس/طاس» ریشهای کهن دارد و در زبان پهلوی نیز به کار میرفته است. در معنای ابزار بازی میتوان از مترادفهای «کعب ساسانی» یا «مهرهٔ نرد ساسانی» و در معنای ظرف از «جام ساسانی» یا «قدح ساسانی» استفاده کرد. این ترکیب واژگان متضاد معنایی ندارد و از همخانوادههای آن میتوان به تاسانداز، تاسریزان و طاسک اشاره کرد.
نماد چیست
بر اساس متون پهلوی عهد ساسانی (مانند رساله کارنامه اردشیر بابکان و گزارش شطرنج)، تاس در فرهنگ ساسانی نماد اختران و ستارهٔ بخت و تقدیر آسمانی است. گردش آن روی زمین بازی نیز به عنوان نمادی از گردش افلاک و تسلیم در برابر حکم قضا و قدر تعبیر میشده است.
جمعبندی و توضیح کامل تاس ساسانی
اصطلاح «تاس ساسانی» یک ترکیب توصیفی باستانشناسی است که به دو شیء متمایز از دوران شاهنشاهی ساسانی اشاره دارد. این عبارت یا نشاندهندهٔ تاسهای بازی مکعبیشکل از جنس استخوان و عاج است که در کاوشهای باستانی شیراز و کازرون کشف شدهاند، و یا به ظروف و جامهای فلزی عهد ساسانی اطلاق میشود.
در فرهنگ و جهانبینی ساسانیان، تاس بازی صرفاً یک ابزار سرگرمی نبوده، بلکه طبق رسالههای پهلوی آن دوران، نمادی از افلاک، ستارهٔ بخت و گردش تقدیر و قضا و قدر الهی به شمار میرفته است. امروزه نمونههای ارزشمندی از این آثار در موزههای معتبر جهان مانند موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری میشوند.