یعنی چه
واژه نغبة (یا نُغبة) در لغتنامههای کهن مانند دهخدا و منتهیالارب به معنای جُرعه و یکبار نوشیدن از مایعات آمده است. این کلمه نشاندهنده مقداری از آب یا نوشیدنی است که دهان را پر کند یا با یکبار مکیدن و آشامیدن فرو برده شود. در برخی متون قدیمی، به عنوان مجاز یا معنای ثانویه، به کار زشت نیز تعبیر شده است.
تلفظ
در زبان عربی و متون کهن فارسی، این واژه بیشتر با ضمه روی حرف اول یعنی نُغْبَة و یا با فتح اول یعنی نَغْبَة قرائت میشود. شکل جمع آن در زبان عربی «نُغَب» است.
در جدول
اگر در جدولهای کلمات متقاطع با راهنمای «یک جرعه آب در عربی» یا «آشام» مواجه شدید، واژه چهار حرفی «نغبة» پاسخ دقیق آن است.
به انگلیسی
برای رساندن مفهوم نغبة در زبان انگلیسی، نزدیکترین کلمه از نظر حجم و رفتار نوشیدن واژه Sip است.
به عربی
در زبان عربی عبارت «شرب الماء نغبة نغبة» به کار میرود که دقیقاً به معنی «جرعه جرعه نوشیدن آب» است. همچنین برای پرندگان هنگام نوشیدن از فعل همخانواده آن یعنی «نغب» استفاده میشود.
به فارسی
از آنجا که نغبة یک واژه اصیل فارسی نیست و از عربی وام گرفته شده، بهترین و رایجترین معادلهای فارسی آن کلماتی مثل «جرعه» یا واژههای کهنتری مانند «آشام» و «حسو» هستند.
در قرآن
بررسی ریشههای قرآنی نشان میدهد که کلمه «نغبة» و ریشه سه حرفی (نغب) در کتاب قرآن کریم وجود ندارد و کاربرد آن به زبان و ادبیات عامه و کلاسیک عربی و فارسی محدود میشود.
جمعبندی و توضیح کامل نغبة
واژه «نغبة» یک لغت اصیل فارسی نیست، بلکه از ریشه عربی (نغب) وارد فرهنگها و لغتنامههای کهن ما مثل لغتنامه دهخدا شده است. مفهوم اصلی این کلمه بسیار ساده و ملموس است؛ نغبة به مقداری از یک مایع گفته میشود که انسان در یکبار آشامیدن وارد دهان خود میکند، یعنی همان چیزی که امروز در زبان فارسی روزمره به آن «یک جرعه» یا «یک قورت» میگوییم.
این کلمه اگرچه در ادبیات معاصر و گفتار روزانه مردم فارسیزبان کاربرد چندانی ندارد، اما در متون کهن، لغتنامههای قدیمی و به ویژه در طراحان و علاقهمندان به جدولهای کلمات متقاطع به عنوان یک واژه چهار حرفی با معنای «آشام» یا «جرعه آب» بسیار شناختهشده و محبوب است. تلفظ صحیح آن نیز در منابع به دو صورت نَغْبَة و نُغْبَة ثبت شده است.