یعنی چه
عبارت «مُعتَمَد عَلَیها» یک ترکیب وصفی-اضافی در زبان عربی است که در زبان فارسی نیز به عنوان یک صفت ترکیبی به کار میرود. این واژه به معنای مورد اطمینان، موثق، مستند و چیزی است که میتوان کاملاً به آن اتکا و اعتماد کرد. ضمیر «ها» در انتهای آن نشان میدهد که این صفت برای توصیف یک اسم مؤنث (مانند کتاب، نظریه، رأی، یا سنت) استفاده میشود و اشاره به محکم بودن و سندیت آن دارد.
تلفظ
این عبارت به صورت «مُعتَمَد عَلَیها» تلفظ میشود؛ که در آن «مُعتَمَد» اسم مفعول از ریشه اعتماد و به معنای تکیهگاه است و «عَلَیها» از حرف جر «عَلیٰ» و ضمیر متصل مؤنث تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنماهایی همچون «مورد اعتماد و اتکا»، «سندیت علمی» یا «نسخه موثق مؤنث»، عبارت ۱۰ حرفی «معتمد علیها» یا مترادفهای آن نظیر موثق و مستند مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در متون تخصصی و ترجمه، بر حسب زمینه متن میتوان از واژگانی که بار معنایی اتکا و اصالت را دلالت میکنند، استفاده کرد.
به عربی
این اصطلاح ذاتاً عربی است و برای توصیف مراجع، کتب و دیدگاههای فقهی یا علمیِ مورد قبول و استوار به کار میرود.
به فارسی
برابرهای پارسی این ترکیب عبارتند از: استوار، تکیهگاه، سندیتدار، شاهدمند، مورد اطمینان و آنچه که روا و شایسته تکیه کردن باشد.
در قرآن
خودِ عبارت «معتمد علیها» به این شکل ساختاری در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ با این حال، ریشه اصلی آن یعنی «ع م د» و مفاهیم همخانواده با اعتماد و توکل، در آیات متعددی که به تکیه بر قدرت الهی و استواری مؤمنان اشاره دارند (مانند مفهوم توکل در عبارت «عَلی اللهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ») به چشم میخورد.
جمعبندی و توضیح کامل معتمد علیها
اصطلاح «معتمد علیها» یک تعبیر دقیق و فصیح عربی است که وارد ادبیات مکتوب، متون حقوقی، فقهی و فلسفی زبان فارسی شده است. این عبارت زمانی به کار میرود که بخواهیم به یک سند، کتاب، نظریه، یا مأخذ علمی اعتبار بالایی ببخشیم؛ به طوری که پژوهشگر یا قاضی بتواند بدون دغدغه و با خیالی آسوده بر اساس آن استدلال کند یا حکم صادر نماید.
تفاوت ظریف این عبارت با «معتمد علیه» در وجه جنسیتی و دستوری مرجع آن است؛ از آنجا که در زبان عربی کلماتی مانند «الکتاب» یا «الرأی» میتوانند قواعد خاص خود را داشته باشند یا اسامی مؤنث مجازی محسوب شوند، از صورت مؤنث این ترکیب یعنی «علیها» استفاده میشود تا هماهنگی کامل ساختاری حفظ شود. در نهایت، این اصطلاح نمادی از استواری، سندیت محکم و بینقص بودن یک منبع به شمار میرود.