یعنی چه
واژه «تتبطر» در لغتنامههای معتبر زبان فارسی به صورت رسمی ثبت نشده است. با توجه به ساختار آن، به نظر میرسد یک خطای نگارشی یا اشتقاق نادرست از مصدر «تَبَطُّر» باشد. تبطر در اصل به معنی خودخواهی، مغرور شدن به مال و منال، و طغیان کردن در زمان خوشی و آسایش است؛ حالتی که فرد به دلیل داشتن ثروت یا موقعیت، دچار کفران نعمت و رفتار ناپسند میشود.
تلفظ
اگر این واژه را به صورت مشتق مضارع فرض کنیم، تلفظ آن به صورت «تَتَبَطَّرُ» خواهد بود، اما شکل مصدر صحیح و شناختهشدهٔ آن در زبان عربی «تَبَطُّر» (تَبَطْطُر) است که در متون ادبی به کار میرود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر این واژه دقیقاً با ۵ حرف مد نظر باشد، خود کلمه «تتبطر» پاسخ است که به مفاهیمی همچون سرکشی، غرور ناشی از ثروت و کفران نعمت اشاره دارد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این واژه در زبان انگلیسی از کلماتی استفاده میشود که نمایانگر رفتار متکبرانه و مغرورانه ناشی از موقعیت یا ثروت هستند.
به عربی
ریشه اصلی این واژه عربی (ب-ط-ر) است. در زبان عربی واژههای هممعنی دقیقتری مانند تکبر و طغیان برای رساندن این حالت روحی استفاده میشوند.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی برای این مفهوم شامل واژههایی چون «سرمستی از مال»، «ناسپاسی»، «خودخواهی»، «گردنکشی» و «خودبزرگبینی» است که همگی توصیفکننده خروج فرد از حد اعتدال به خاطر رفاه مادی هستند.
در قرآن
خود کلمه «تتبطر» در قرآن کریم وجود ندارد، اما ریشه ثلاثی مجرد آن یعنی «بَطَر» به کار رفته است. برای مثال در آیه ۵۸ سوره قصص عبارت «بَطِرَتْ مَعِیشَتَها» به مردمی اشاره دارد که در زندگی و رفاه خود دچار طغیان و خوشگذرانی مفرط شدند. همچنین در آیه ۴۷ سوره انفال واژه «بَطَراً» به معنی سرمستی و خودنمایی آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل تتبطر
واژه «تتبطر» در زبان فارسی اصالت دستوری و لغوی ندارد و به احتمال بسیار زیاد، حاصل یک اشتباه املایی، جابجایی حروف یا اشتقاق نامأنوس از ریشه عربی «بَطَرَ» است. در لغتنامههای شاخص فارسی مانند دهخدا و معین چنین کلمهای یافت نمیشود، اما مصدر اصلی آن یعنی «تَبَطُّر» به معنای متکبرانه رفتار کردن و مغرور شدن به داراییها کاملاً شناخته شده است.
این مفهوم در فرهنگ اسلامی و قرآنی به عنوان یک صفت اخلاقی ناپسند شناخته میشود که در آن فرد به جای شکرگزاری در برابر نعمتها و آسایش، دچار سرکشی، طغیان و کفران نعمت میگردد. در صورتی که با این لفظ برخورد کردهاید، معنای کلی آن حول محور غرور، فخرفروشی و کفران نعمت میچرخد.