معنی
واژه «مصا» (که در انگلیسی به صورت Matzah نگارش میشود) نام نان سنتی و مقدسی در شریعت یهود است. این نان بدون استفاده از مایه خمیر یا هرگونه عامل ورآورنده پخته میشود و مصرف آن در روزهای عید پسح (جشن رهایی بنیاسرائیل از مصر) الزامی است.
یعنی چه
مصا در اصطلاح یعنی نانی که خمیر آن پف نکرده و ترش نشده باشد. این واژه یادآور خروج سریع قوم بنیاسرائیل از مصر است که به دلیل عجله و ضیق وقت، فرصتی برای ورآمدن خمیر نان خود نداشتند.
مترادف
در متون فارسی و دایرةالمعارفها از این واژه با نام نان فطیر یا معادل صوتی آن یعنی ماتزا یاد میشود.
متضاد
در برابر این واژه، نانهایی قرار دارند که با خمیرمایه تهیه شده و حجم گرفتهاند که در اصطلاح مذهبی به آنها «حامِتس» گفته میشود.
هم خانواده
این کلمه ریشه بومی در زبان فارسی ندارد و به همین دلیل واژه همخانوادهای برای آن در زبان فارسی یافت نمیشود. در زبان عبری به ریشهای سامی مرتبط است.
ریشه
ریشه این واژه کاملاً عبری است و از طریق ادبیات مذهبی و تاریخی وارد متون فارسی شده است. در تحلیلهای زبانشناختی، برخی آن را با ریشه سامی به معنی مکیدن یا فشردن و تخلیه رطوبت مرتبط میدانند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «نان فطیر یهود» یا «نان بدون مایه خمیر در آیین پسح» یک پاسخ سه حرفی به صورت «مصا» مد نظر طراحان است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این نان خاص از واژه سنتی آن یعنی matzah یا اصطلاح توصیفی unleavened bread استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل مصا
واژه «مصا» یک واژه بومی، اصیل یا رایج در زبان فارسی معیار نیست، بلکه به عنوان یک وامواژه تخصصی و مذهبی از زبان عبری وارد ادبیات فرهنگی شده است. معنی اصلی و دقیق این کلمه سه حرفی، «نان فطیر» یا نان بدون خمیرمایه است که پیروان آیین یهود در عید پسح به عنوان یک فریضه دینی تناول میکنند.
این واژه در متون و لغتنامههای کهن فارسی کاربرد عمومی ندارد و نباید آن را با ریشههای عربی مانند «مَصَّ» (به معنی مکیدن) یا کلمات مشابهی چون «مساء» (به معنی شب) اشتباه گرفت. ارزش کاربردی این کلمه در زبان فارسی امروز، بیشتر به حل جدولهای متقاطع و مطالعه متون تاریخ ادیان محدود میشود.