یعنی چه
زهر کشنده به هر نوع مادهٔ سمی (طبیعی مانند نیش مار و عقرب، یا مصنوعی و شیمیایی) گفته میشود که پس از ورود به بافتها یا خون جانداران، عملکرد حیاتی بدن را مختل کرده و در زمان کوتاهی منجر به مرگ و هلاکت میشود.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «زَهر» (با فتح زاء و سکون هاء) و «کُشَندِه» (با ضم کاف و فتح شین) تشکیل شده است که به صورت اضافه به هم متصل میشوند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنمای «زهر کشنده» یا «سم مهلک»، پاسخهایی مانند هلاهل، ذعاف، شرنگ یا خود عبارت ۸ حرفی «زهر کشنده» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به نوع سم، از واژههای Poison (برای سموم خوراکی یا محیطی)، Venom (برای زهر جانورانی مثل مار) و Toxin (سموم زیستی) همراه با صفات Deadly یا Lethal استفاده میشود.
به فارسی
واژههای مترادف و برابرهای فارسی و رایج این عبارت شامل سم قاتل، هلاهل، شرنگ، سم مهلک و ذعاف (زهر سریعالقتل) است. متضادهای آن نیز پادزهر، تریاق، نوش و نوشدارو هستند.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، زهر کشنده نماد خیانت پنهان و مادیات فریبنده است؛ چنانکه بیهقی میگوید: «به یک دست شکر پاشنده و به دیگر دست زهر کشنده». در نمادهای بینالمللی و تصویرسازیها نیز با نشانهٔ جمجمه و دو استخوان متقاطع یا مار و جام نمایش داده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل زهر کشنده
عبارت «زهر کشنده» ترکیبی از واژهٔ ریشهدار و پهلوی «زهر» به معنای ماده سمی و صفت فاعلی «کشنده» از مصدر کشتن است. این اصطلاح به هر نوع مادهٔ زیستی یا شیمیایی نفوذکننده اشاره دارد که سیستمهای حیاتی بدن را از کار میاندازد و پادزهر و تریاق در نقطهٔ مقابل آن قرار میگیرند.
در فرهنگ و ادبیات کلاسیک، این واژه فراتر از معنای مادی خود، کاربردی استعاری یافته و به عنوان نمادی از کلام تلخ، خیانتهای ناگهانی و فریبندگی مادی دنیا به کار میرود. همچنین در ساختار سرگرمی و جدول، واژههای هممعنیِ کهن آن مانند هلاهل و ذعاف کاربرد زیادی دارند.