یعنی چه
بختآزمایی در اصطلاح به هر نوع مسابقه، قرعهکشی عمومی یا فرآیندی (مانند لوتاری) گفته میشود که در آن افراد با خرید بلیت، کارت یا ابزارهای دیگر، شانس خود را برای به دست آوردن جایزهای مادی یا معنوی امتحان میکنند. در این فرآیند، پاداش و برنده شدن صرفاً بر اساس تصادف و شانس تعیین میشود، نه بر مبنای شایستگی، تلاش یا استحقاق قبلی.
تلفظ
واژه بختآزمایی از نظر آوایی به صورت [bax-tāz-mā-yi] تلفظ میشود. این کلمه یک واژه مرکب ساختاری در زبان فارسی است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ دقیق برای طالعآزمایی یا مسابقه شانسی با ۹ حرف، خود واژه «بخت آزمایی» است. واژههای مترادف دیگر نظیر لوتاری یا قرعهکشی نیز بسته به تعداد حروف درخواستشده کاربرد دارند.
به انگلیسی
معادل دقیق واژه بختآزمایی در زبان انگلیسی Lottery است. همچنین در زبان عربی به آن الیانصیب و در زبان ترکی Piyango گفته میشود.
در قرآن
عین واژه فارسی «بختآزمایی» در قرآن کریم نیامده است، اما مفهوم و مصداق دقیق آن در قالب دو عبارت تحریم شده است: اول واژه «المَیْسِر» (به معنی قمار و بردوباخت آسان) در آیات ۲۱۹ سوره بقره و ۹۰ سوره مائده که از عمل شیطان و پلید دانسته شده است. دوم واژه «الأزْلام» (تیرهای بختآزمایی و قرعهکشی در جاهلیت) در آیات ۳ و ۹۰ سوره مائده که برای تقسیم گوشت با روشهای شانسی و پوچ استفاده میشد و صراحتاً حرام اعلام شده است.
نماد چیست
این واژه در فرهنگ عامه و سنتی دارای نماد تصویری یا رسمی خاصی نیست؛ با این حال در دوران مدرن، المانهایی مانند «گردونه شانس»، «تاس»، «بلیتهای کاغذی شمارهدار» و «صندوق قرعهکشی» به عنوان نمادهای بصری و نشانههای بختآزمایی در میان مردم شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل بخت آزمایی
بختآزمایی واژهای اصیل و مرکب در زبان فارسی است که از دو بخش «بخت» (به معنای سهم، تقدیر و بهره) و «آزمایی» (از مصدر آزمودن به معنای سنجش و امتحان) تشکیل شده است. این اصطلاح امروزه یادآور ساختارهایی مانند لوتاری یا قرعهکشیهای بزرگی است که مبنای آنها توزیع پاداش بر اساس تصادف محض و بدون دخالت مهارت یا استحقاق فردی است.
از نگاه تاریخی و مذهبی، این پدیده ریشه در رفتارهای جاهلیت و مسابقاتی دارد که در قرآن کریم با عناوین «میسر» و «ازلام» از آنها یاد شده و به دلیل ترویج روحیه کسب مال بدون تلاش و ایجاد رفتارهای قمارگونه، ممنوع و حرام اعلام شدهاند. با این حال، در جوامع مدرن شکلهای سازمانیافتهای از آن تحت نظارت دولتها برای امور خیریه یا درآمدزایی عمومی اجرا میشود.