یعنی چه
عبارتی کنایی و پرکاربرد در زبان فارسی است که به شخص، شیء یا عملی اشاره دارد که باعث سرشکستگی نبوده، بلکه سبب سربلندی، عزت و افتخار در جامعه یا خانواده میشود.
تلفظ
این ترکیب به صورت «مایهِ فخر» (māye-ye fahr) تلفظ میشود که در آن واژه مایه به فخر اضافه شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمهای ۷ حرفی است که به عنوان پاسخ برای راهنمای «سبب سربلندی» یا «مایه مباهات» قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای بیان این مفهوم از اصطلاحات رایج Source of pride یا Pride and joy استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی ترکیبات مَبعَثُ الفَخر یا مَصدرُ الإعتِزاز دقیقترین معادلها برای رساندن مفهوم مایه سرافرازی هستند.
به فارسی
مترادفهای اصیل و رایج این واژه در زبان فارسی شامل مایه مباهات، مایه سرافرازی، مایه عزت، مایه افتخار و اصطلاح عامیانه چشموچراغ است. متضادهای آن نیز مایه ننگ، مایه شرمساری و مایه خفت هستند.
در قرآن
خود ترکیب «مایه فخر» به صورت یکجا در قرآن نیامده است. ریشه آن یعنی «فخر» به صورت کلماتی مانند «فَخُور» (به معنی فخرفروش و متکبر) در آیاتی نظیر آیه ۳۶ سوره نساء آمده که لحنی نکوهیده دارد؛ هرچند در فارسی امروزی این ترکیب بار معنایی مثبت و مشروع دارد.
جمعبندی و توضیح کامل مایه فخر
ترکیب «مایه فخر» یک ساختار اضافه (مضاف و مضافالیه) است که از ترکیب واژه اصیل فارسی «مایه» (به معنی اصل و سرمایه) و واژه عربی «فخر» (به معنی بالیدن و بزرگمنشی) شکل گرفته است. این عبارت در ادبیات و گفتگوهای روزمره کاربرد گستردهای دارد و برخلاف ریشه عربی فخر که گاهی با تکبر منفی همراه است، در فارسی کاملاً بار معنایی مثبت و ارزشمندی دارد.
در فرهنگ ایرانی، داشتن فرزند صالح، کسب موفقیتهای بزرگ علمی و ورزشی، یا خدمت به خلق از نمونههای بارز مایه فخر بودن به شمار میروند. نمادهای بصری و کنایی متعددی مانند تاج، سرِ بلند و روسپیدی در ادبیات ما نشاندهنده همین مفهومِ والای افتخار و سربلندی هستند.