یعنی چه
خمار به معنای هر نوع پوشش، مقنعه یا روسری است که زنان با آن سر و موهای خود را پنهان میکنند. جلباب نیز به پوشش بزرگ، گشاد و سراسری (مانند چادر یا عبای امروزی) گفته میشود که روی لباسهای دیگر پوشیده میشود تا حجم بدن را بپوشاند. این دو واژه واژههایی کلاسیک و قرآنی هستند و تفاوت اصلی آنها در میزان و نحوه پوشش است.
تلفظ
واژه اول به صورت خِمار (با کسره خاء) و واژه دوم به صورت جِلباب (با کسره جیم) تلفظ میشود. جمع آنها در زبان عربی به ترتیب «خُمُر» و «جلابیب» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، این عبارت معمولاً به عنوان نمادهای پوشش اسلامی صدر اسلام یا جامههای قرآنی زنان شناخته میشود و پاسخ دقیق آن ۱۰ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای خمار از واژههایی که به پوشش سر اشاره دارند استفاده میشود و برای جلباب از کلماتی که پوششهای بیرونی و بلند را توصیف میکنند.
به عربی
این دو واژه خود ریشه عربی دارند. در کاربرد مدرن عربی، خمار معادل مقنعه یا روسریهای بلند است و جلباب به عبا یا مانتوهای بسیار گشاد اطلاق میشود.
به فارسی
در برگردان دقیق فارسی، خمار را میتوان به مقنعه، چارقد، روسری یا ستر ترجمه کرد. جلباب نیز با واژههایی چون چادر، ملحفه (پوشش سراسری)، رداء یا روپوش گشاد هممعنی است.
در قرآن
به خمار در آیه ۳۱ سوره نور اشاره شده که از زنان میخواهد روسریهای خود را بر گریبان خویش بیفکنند تا گردن و سینه پوشانده شود. جلباب نیز در آیه ۵۹ سوره احزاب آمده است که به زنان مؤمن توصیه میکند چادرهای خود را به خود نزدیک کنند تا به عفاف شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند.
جمعبندی و توضیح کامل خمار و جلباب
بر اساس مستندات لغوی، تفسیری و تاریخی، دو واژه «خمار» و «جلباب» دو نوع پوشش متفاوت با کارکردهای متمایز در صدر اسلام بودهاند که در قرآن کریم نیز به هرکدام جداگانه و در بافتهای متفاوت اشاره شده است. خمار در واقع همان مقنعه یا روسری کوچکی بود که زنان در داخل یا خارج خانه برای پوشاندن موی سر خود از آن استفاده میکردند و ریشه آن به معنای پنهان کردن است.
در مقابل، جلباب جامهای سراسری، بزرگ و گشادتر از روسری بود که زنان هنگام خروج از خانه یا مواجهه با نامحرمان روی بقیه لباسهای خود میانداختند تا حجم بدن را کاملاً بپوشاند؛ پوششی که در جامعه امروز شباهت بسیاری به چادر یا عباهای بلند دارد. تفاوت کلیدی این دو در آن است که خمار پوشش سر و گردن است، اما جلباب به عنوان یک نماد اجتماعی، پوشش رسمی بیرونی برای حفظ وقار و امنیت زن در جامعه به شمار میرفته است.