یعنی چه
این عبارت در ادبیات و فرهنگ اسلامی اشاره به یکی از پسران حضرت نوح (ع) به نام «کنعان» دارد. او بر خلاف پدرش راه کفر را پیش گرفت، از سوار شدن بر کشتی نجات امتناع کرد و در نهایت گرفتار طوفان و سیلاب شد و غرق گردید.
تلفظ
این ترکیب اضافه از دو واژهٔ عربی «اِبن» (به معنای پسر) و «نوح» (نام پیامبر خدا) تشکیل شده است و به صورت روان و متصل قرائت میشود.
در جدول
در مسابقات و جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این پرسش با توجه به تعداد حروف، «ابن نوح» (۶ حرف)، «کنعان» (۵ حرف) یا «پسر نوح» (۶ حرف) است.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و ترجمههای کتاب مقدس و قرآن، برای اشاره به این شخص از عبارت Son of Noah یا نام اختصاصی وی یعنی Canaan استفاده میشود.
به عربی
ریشهٔ اصلی این عبارت عربی است و در منابع اسلامی و تفاسیر به همین صورت یا با تعبیر «کنعان بن نوح» و «یام» از او یاد شده است.
در قرآن
داستان ابن نوح در سوره هود بهتفصیل بیان شده است. در زمان وقوع طوفان، نوح (ع) فرزندش را با عبارت «یَا بُنَیَّ ارْکَبْ مَعَنَا» دعوت به نجات میکند، اما او لجاجت کرده و میگوید به کوه پناه میبرد. در نهایت او غرق میشود و خداوند در پاسخ به دعای نوح میفرماید: «إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِکَ ۖ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صَالِحٍ»؛ یعنی پیوند مکتبی بر پیوند خونی مقدم است.
نماد چیست
ابن نوح در فرهنگ و ادبیات فارسی نماد بارز فرزند ناصالح، عاقِ پدر و حقیقتِ ارجحیت ذات و تربیت بر نسب و اصالت خونی است. این مفهوم به زیبایی در شعر مشهور سعدی تجلی یافته است که میگوید: «پسر نوح با بدان بنشست، خاندان نبوتش گم شد؛ سگ اصحاب کهف روزی چند، پی نیکان گرفت و مردم شد».
جمعبندی و توضیح کامل ابن نوح
عبارت «ابن نوح» در ادبیات و معارف اسلامی یادآور داستان تکاندهنده و عبرتآمیز فرزند حضرت نوح (ع) به نام کنعان است. او با وجود رشد در خانهای آمیخته به وحی و نبوت، راه هدایت را نپذیرفت و همگام با کافران، در برابر دعوت پدر لجاجت ورزید. فرجام او غرق شدن در طوفان سهمگین و طرد شدن از اهلبیت پیامبر بود، چرا که پیوند ایمانی و فکری بر پیوند خونی پیشی دارد.
این شخصیت در فرهنگ عامه و بهویژه شعر کلاسیک فارسی (مانند آثار سعدی شیرازی)، به یک کهنالگو و نماد برجسته تبدیل شده است. ابن نوح مظهر فرزند ناخلف، عاقوالدین و گسست نسلهاست؛ او نشان میدهد که اصالت خانوادگی و داشتن پدر بزرگوار، به تنهایی تضمینکنندهٔ سعادت انسان نیست و در صورت نداشتن ذات پاک و کردار صالح، همنشینی با صالحان نیز اثری نخواهد داشت.