معنی
سبا نام یک مملکت، شهر یا تمدن کهن در جنوب شبهجزیره عربستان (یمن امروزی) است که به ثروت زیاد و تمدن پیشرفته شهرت داشت. این واژه نباید با «صبا» به معنی نسیم صبحگاهی اشتباه شود.
یعنی چه
در لغتنامهها این کلمه نام پادشاهی ملکه بلقیس و نام جد قبایل یمن (سبأ بن یشجب) ذکر شده است. همچنین در لغت عرب به معنای خریدن شراب برای فروش نیز آمده است.
مترادف
این واژه در منابع عبری و عهد عتیق به صورت «شبا» (Sheba) آمده و پایتخت آن نیز شهر مأرب بوده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ پرسشهایی چون «قوم باستانی یمن»، «سورهای در قرآن» یا «پادشاهی بلقیس»، کلمه ۳ حرفی «سبا» است.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و غربی برای اشاره به این تمدن باستانی از دو واژه Saba و Sheba استفاده میشود.
به فارسی
این واژه یک اسم خاص وارداتی از ریشه سامى/عربی است و معادل مشتقشدهٔ بومی در زبان فارسی ندارد، اما در ادبیات فارسی به عنوان نماد به کار میرود.
در قرآن
این کلمه ۲ بار به صورت صریح در قرآن آمده است؛ یکبار در سوره نمل آیه ۲۲ از زبان هدهد به حضرت سلیمان («وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ») و بار دیگر در آیه ۱۵ سوره سبأ که به داستان کفران نعمت قوم سبا و نابودی سد مأرب توسط سیل العَرِم اشاره دارد.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات، سبا نماد ثروت بیشمار و تمدنی پیشرفته است که به دلیل ناسپاسی سقوط کرد. همچنین «هدهد سبا» در ادبیات عرفانی نماد پیک حقیقت، رازدانی و پیامآوری است.
جمعبندی و توضیح کامل سبا
واژه «سبا» اصالتاً یک نام خاص جغرافیایی، تاریخی و عربی است که به یک تمدن و پادشاهی بسیار کهن و ثروتمند در جنوب شبهجزیره عربستان (یمن امروزی) اشاره دارد. این سرزمین که پادشاه معروف آن ملکه بلقیس بود، به خاطر ساخت سد عظیم مأرب و رونق تجاریاش شهرت داشت. در زبان فارسی، بسیار مهم است که این واژه را با کلمه همآوای آن یعنی «صبا» (به معنی نسیم ملایم صبحگاهی) اشتباه نگیریم، زیرا سبا هیچ ارتباط معنایی با باد و نسیم ندارد.
در فرهنگ اسلامی و آیات قرآن کریم، سبا جایگاه ویژهای دارد؛ به طوری که سوره ۳۴ قرآن به این نام نامگذاری شده است. داستان قوم سبا در قرآن به عنوان درس عبرتی از کفران نعمت و زیادهخواهی یاد شده که پس از شکستن سد مأرب، گرفتار سیل ویرانگر «عرم» شدند و شکوه خود را از دست دادند. در ادبیات عرفانی فارسی نیز این واژه پیوند عمیقی با داستان حضرت سلیمان دارد و اصطلاحاتی چون «هدهد سبا» به عنوان نمادِ دانای راز و پیک حقیقت به کار میروند.