یعنی چه
این اصطلاح در فرهنگ عامه به دو معنی به کار میرود: نخست کنایه از گرما یا سرمای بسیار شدید و سوزان که حتی حیوانات جانسخت هم تاب تحمل آن را ندارند (در عبارت کاملتر: خر تب میکند، سگ سینه پهلو). دوم، بر اساس کتاب امثال و حکم دهخدا، کنایه از شخصی است که در فصل گرما لباس بسیار ضخیم و گندهای به تن کرده است.
تلفظ
تلفظ این عبارت عامیانه به صورت «خَر تَب مِیکُنَد» (Xar tab mikonad) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کنایه با توجه به تعداد حروف (۹ حرف با احتساب فاصلهها) خودِ عبارت «خر تب می کند» است.
به انگلیسی
این عبارت معادل دقیق و واژهبهواژهای که تصویرسازی الاغ و تب را داشته باشد در زبان انگلیسی ندارد؛ اما برای رساندن مفهوم گرمای شدید از این اصطلاحات استفاده میشود.
به عربی
معادل کنایی دقیقی که این تصویرسازی خاص را در زبان عربی عامیانه یا فصیح داشته باشد، ثبت نشده است.
به فارسی
عبارات هممعنی و جایگزین در زبان فارسی شامل «خر تب میکند سگ سرفه سیاه»، «هوا پخت» و «هوا بیداد میکند» هستند که همگی بر شدت نامساعد بودن شرایط جوی دلالت دارند.
جمعبندی و توضیح کامل خر تب می کند
اصطلاح و ضربالمثل عامیانه «خر تب میکند» نمونهای زیبا از تصویرسازیهای اغراقآمیز در فرهنگ شفاهی و مکتوب ایران است. در باورهای قدیمی، الاغ را حیوانی بسیار مقاوم و جانسخت در برابر بیماریها و شرایط سخت میدانستند. از این رو، وقتی میخواستند شدت غیرقابلتحمل گرما یا سرما را به تصویر بکشند، میگفتند کار به جایی رسیده که حتی این حیوان سختکوش نیز دچار تب شده است.
این عبارت علاوه بر توصیف آبوهوای طاقتفرسا، کاربرد جالب دیگری نیز در ادبیات کنایی ما دارد که توسط علامه دهخدا در کتاب امثال و حکم ثبت شده است؛ این اصطلاح برای ریشخند یا توصیف افرادی به کار میرود که در چلهٔ تابستان و هوای گرم، لباسهای زمستانی، ضخیم و سنگین میپوشند، به طوری که از دیدن آنها گویی حتی خر هم تب میکند.