یعنی چه
واژهٔ اخزم در لغت به معنای مار نر (الأفعى الذکر) است. همچنین به اسب یا شتر نجیب و فحل نیز اطلاق میشود. در کاربرد کنایی و فرهنگی، این کلمه نماد و مظهر وراثت اخلاقی ناپسند، لجاجت و شباهت فرزند به پدر در نافرمانی و بدرفتاری است.
تلفظ
این کلمه به صورت أَخْزَم (فتح همزه، سكون خاء و فتح زاء) تلفظ میشود که ریشهٔ آن از فعل خَزَمَ میآید.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنماهایی همچون «مار نر» یا «پدربزرگ حاتم طایی»، واژهٔ ۴ حرفی «اخزم» مد نظر است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم لغوی این واژه در زبان انگلیسی از عباراتی که به جنسیت نر در خزندگان اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در لغتنامههای کهن عربی مانند تاجالعروس به عنوان اسم ذات برای مار نر ثبت شده است.
به فارسی
در زبان فارسی معادل مستقیم دقيقي برای ابعاد کنایی آن وجود ندارد، اما از نظر لغوی به معنای «مار نر» بوده و در ادبیات به عنوان استعارهای از خصلتهای ناپسند موروثی به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل اخزم
واژهٔ «اخزم» یک واژهٔ اصیل عربی است که به کتابهای لغت فارسی نیز راه یافته است. این کلمه در اصل به معنای مار نر یا شتر نجیب است، اما بیشترین شهرت خود را مدیون یک داستان تاریخی و ضربالمثل معروف عربی است. اخزم نام پدربزرگ حاتم طایی بود که در زمان حیاتش با پدر خود بدرفتاری میکرد و سالها بعد فرزندانش نیز با خود او همان رفتار ناپسند را تکرار کردند.
از این رو، عبارت معروف «شنشنة أعرفها من أخزم» در ادبیات به یک ضربالمثل تبدیل شد که مظهر و نماد شباهت فرزند به پدر در نافرمانی، لجاجت و وراثت اخلاقی منفی است. در فرهنگ فارسی این مفهوم قرابت زیادی با کنایههایی چون «پسر کو ندارد نشان از پدر» (با بار معنایی منفی) دارد.