یعنی چه
واژه «ساوری» دو هویت کاملاً متفاوت دارد: در متون کهن فارسی و تاریخی (دوره ایلخانی و تیموری)، به معنای هدیه، پیشکش، ارمغان، انعام و باج و خراجی است که به فرمانروایان داده میشد. در کاربرد مدرن و فرنگی، این واژه اشاره به کلمه انگلیسی Savory دارد که به معنای گیاه معطر «مرزه» از خانواده نعناعیان است و به عنوان صفت نیز معنای «خوشطعم و لذیذ» میدهد.
تلفظ
تلفظ این واژه در متون کهن فارسی به صورت «سٰاوَری» (sāvarī) با فتح واو است که با واژه «ساو» همخانواده است. در زبان انگلیسی و به عنوان نام گیاه یا صفت خوشمزه، به صورت «سِیْوِری» (sāvory / sāvoury) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه ساوری دقیقاً ۵ حرف دارد و معمولاً در پاسخ به طراحان جدول با راهنمای «پیشکش»، «باج و خراج ایلخانی» یا «ارمغان» به کار میرود.
به انگلیسی
برای معادلسازی ساوری تاریخی به انگلیسی از واژههای Tribute یا Present استفاده میشود. برای هویت دوم آن که ریشه فرنگی دارد، خود واژه Savory معادل دقیق گیاه مرزه یا غذای اشتهاآور است.
به فارسی
برگردان دقیق این واژه به فارسی اصیل شامل کلماتی چون ارمغان، پیشکش، هدیه، نزل و انعام است. در بخش گیاهشناسی و معادلسازی مدرن، برابر با کلمه «مرزه» یا صفاتی چون خوشخوراک و لذیذ قرار میگیرد.
نماد چیست
این واژه نماد یا مظهر رسمی ثبتشدهای ندارد؛ اما در بافت تاریخی نمادی از وفاداری، تسلیم یا باجگذاری به حاکمان محسوب میشده و در بافت مدرن فرنگی، نمادی از عطر گیاهان دارویی و طعمهای گرم و خوشمزه در آشپزی است.
معنی انگلیسی/خارجی
کلمه «ساوری» (Savory) در زبان انگلیسی کاربرد بسیار رایجی دارد. این واژه از یک سو نام گیاه دارویی و معطر «مرزه» (از تیره نعناعیان) است که در آشپزی کاربرد دارد و از سوی دیگر به عنوان یک صفت، به غذاهایی اطلاق میشود که طعم نمکی، تند یا ترش مطبوعی دارند (در مقابل غذاهای شیرین و دسرها)؛ اصطلاحاً به معنای خوشطعم، لذیذ و اشتهاآور است.
جمعبندی و توضیح کامل ساوری
واژه «ساوری» یک اصطلاح ذوبعدی در زبان فارسی است که نباید ریشههای آن را با یکدیگر اشتباه گرفت. در بعد اول و اصیل خود، این کلمه یک وامواژه کهن ترکی-مغولی است که به وفور در متون تاریخ دوره ایلخانی و تیموری (مانند تاریخ غازان) به کار رفته است؛ در این بافتار، ساوری به معنای هدیه، پیشکش، ارمغان یا باج و خراجی بوده که زیردستان به پادشاهان و حاکمان وقت تقدیم میکردند و با واژه «ساو» همخانواده است.
در بعد دوم و مدرن، ساوری بازتابی از واژه انگلیسی Savory / Savoury در زبان فارسی است. این کلمه در دنیای امروز بیشتر در دو حوزه گیاهشناسی و آشپزی کاربرد دارد؛ در حوزه اول، نام دیگر گیاه دارویی و معطر «مرزه» است و در حوزه دوم، صفتی برای توصیف غذاهای خوشطعم، لذیذ، نمکی و اشتهاآور به شمار میرود. بنابراین، بسته به متن مورد نظر، ساوری میتواند یک اصطلاح تاریخی-سیاسی کهن یا یک واژه مدرن مربوط به تغذیه و گیاهان باشد.