معنی
واژه «نجزی» در واقع یک فعل مضارع عربی از ریشه «جزی» است که به معنای دادن حاصل و نتیجه یک عمل (چه خوب و چه بد) به کار میرود؛ بنابراین بسته به متن، هم به معنای اعطای پاداش و هم به معنای مجازات کردن است.
یعنی چه
این کلمه بیانگر مفهوم توازن میان عمل و نتیجه است. وقتی گفته میشود «نجزی»، یعنی بر اساس کاری که فرد انجام داده است، پاسخ و جزای مناسب (پاداش برای نیکوکاران یا عقوبت برای بدکاران) به او داده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی که به عنوان راهنما میآیند معمولاً «پاداش میدهیم» یا «فعل قرآنی به معنی جزا میدهیم» است که پاسخ آن واژه ۴ حرفی «نجزی» میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق جمله و مثبت یا منفی بودن جزا، از افعال مربوط به پاداش دادن یا تنبیه کردن همراه با ضمیر ما (We) استفاده میشود.
به عربی
این کلمه خود یک فعل اصیل عربی در صیغه متکلممعالغیر (ما) از ریشه ثلاثی مجرد «ج ز ی» است. مترادفهای عربی آن افعالی مثل نُکافِئ یا نُثیب هستند.
به فارسی
از آنجا که این واژه یک فعل است، برگردان دقیق آن به زبان فارسی مستلزم استفاده از افعال متکلم معالغیر مانند «ما سزا میدهیم»، «تلافی میکنیم» یا «پاداش و مجازات تعیین میکنیم» میباشد.
در قرآن
این واژه و ریشه آن بسیار در قرآن کریم پرکاربرد هستند. برای نمونه در سوره صافات آمده: «إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ» (ما اینگونه نیکوکاران را پاداش میدهیم) و در سوره اعراف آمده: «وَكَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ» (و اینگونه دروغبافان را کیفر میدهیم).
جمعبندی و توضیح کامل نجزی
واژه «نجزی» یک کلمه مستقل یا اصیل فارسی نیست، بلکه یک فعل مضارع عربی از ریشه ثلاثی مجرد «ج-ز-ی» (جَزَی) است که در صیغه متکلممعالغیر (ما) صرف شده است. این واژه به طور گسترده در متون دینی، ادبی و به ویژه در آیات قرآن کریم به کار رفته و به زبان فارسی راه یافته است.
معنای اصلی این واژه به مفهوم توازن عمل و عکسالعمل برمیگردد. بسته به بافت متن و آیهای که در آن قرار دارد، میتواند معنای مثبت یعنی «پاداش دادن و قدردانی کردن» داشته باشد و یا معنای منفی یعنی «کیفر دادن و مجازات کردن» را افاده کند.
در بازیهای جدول و معماهای کلمات، این واژه معمولاً به عنوان یک پاسخ ۴ حرفی برای راهنماهایی همچون «پاداش میدهیم به عربی» یا «فعل قرآنی جزا میدهیم» کاربرد دارد.