یعنی چه
این اصطلاح ترکیبی و کنایی در زبان فارسی به کل ساختار عمیق، زیربنایی و دگرگونیناپذیر یک چیز از زمان شروع تا تکوین آن اشاره دارد. وقتی از پایه و ریشه یک مسئله صحبت میشود، منظور منشأ تاریخی، اصالت و هویت مستحکم آن است که مانند شالوده یک بنا یا ریشه یک درخت، مایه استواری آن کل مجموعه میشود.
تلفظ
تلفظ این ترکیب واژگانی به صورت مکسور در پایان هر دو کلمه و با واو عطف خوانده میشود: pā-ye va rī-še.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ دقیق برای طراحان جدول با شمارش حروف واژه مد نظر، عبارت ۹ حرفی «پایه و ریشه» یا مترادفهای آن نظیر شالوده و بنیاد است.
به انگلیسی
برای برگردان این مفهوم اصطلاحی ترکیبی، واژگانی که به شالوده و منشأ اشاره دارند استفاده میشوند.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از واژههای ریشهای اصل و جذر و برای واژه پایه از اساس و قواعد استفاده میگردد.
به فارسی
واژههای سره و رایج فارسی که هممعنی این اصطلاح هستند شامل بیخ و بن، پی، شالوده، بنیان و اصل پدیدهها میشوند که نشاندهنده استحکام و اصالت هستند.
جمعبندی و توضیح کامل پایه و ریشه
اصطلاح ترکیبی «پایه و ریشه» یکی از تعابیر کنایی و استعاری زیبای زبان فارسی است که از کنار هم قرار گرفتن دو واژه با ریشههای کهن پارسی میانه (pādak و rēšag) پدید آمده است. این عبارت در حقیقت به تمامیتِ ساختار حمایتی و تغذیهکننده یک امر مادی یا معنوی اشاره دارد؛ چرا که پایه نماد ایستایی، نظم و شالوده روی زمین است و ریشه نماد هویت پنهان، اصالت و پیوند با عمق خاک است.
ترکیب این دو واژه مفهوم هویت کامل و بنیاد عمیق را میسازد. در ادبیات و عرف جامعه، وقتی پدیدهای دارای پایه و ریشه توصیف میشود، اصالت دگرگونیناپذیر و ثبات آن در برابر طوفان حوادث مد نظر است؛ مفهومی که در متون معظمی چون قرآن کریم نیز با تمثیلهای زیبایی نظیر درخت پاکی که اصل و ریشه آن استوار است (اصلها ثابت)، مورد توجه قرار گرفته است.