یعنی چه
جلباب به معنای جامهٔ گشاد، ملحفه یا پوشش بیرونی بلند است که سرتاسر بدن را میپوشاند. در کتابهای لغت معانی متعددی مثل چادر، روسری بسیار بلند (بزرگتر از خمار و کوچکتر از رداء) یا پیراهن فراخ برای آن ذکر شده است که روی لباسهای دیگر پوشیده میشود.
ریشه
این واژه عربی است. برخی منابع ریشه آن را ثلاثی مجرد «ج ل ب» (به معنی جلب کردن، پوشاندن یا آوردن چیزی) میدانند و برخی دیگر ریشه چهارحرفی «ج ل ب ب» را برای آن مطرح کردهاند. همچنین طبق منابع لغوی، احتمال دارد این کلمه از زبانهای کهنتر مانند گعز (حبشی) وارد زبان عربی شده باشد که در اصل به معنی پوشش و لفاف بوده است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی و عربی کلاسیک بیشتر به کسر جیم (جِلباب) و در مواردی به فتح جیم (جَلْباب) تلفظ میشود. شکل جمع آن در زبان عربی «جلابیب» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره مستقیم به این پوشش اسلامی از خود واژه Jilbab استفاده میشود؛ اما برای توصیف ماهیت آن، عباراتی مانند outer garment یا cloak به کار میرود.
به عربی
این واژه خود اصالتاً عربی است و در لغتنامههای کهن عربی مانند لسانالعرب به عنوان جامه واسع و گشادی که زن روی لباسهایش میپوشد، تعریف شده است.
به فارسی
در زبان فارسی، واژههایی مانند چادر، عبا، روپوش، ملحفه، جامهٔ گشاد، پوشش، حجاب و لباس رویی به عنوان معادلهای معنایی جلباب شناخته میشوند.
در قرآن
این کلمه یکبار در قرآن به صورت جمع (جلابیب) در سوره احزاب آیه ۵۹ آمده است: «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ...» (ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: جلبابهای خود را بر خویش فرو افکنند). برداشت لغوی و تفسیری رایج از این آیه، استفاده از پوشش بیرونی بلند برای شناخته شدن به عفاف و حفظ پوشیدگی اجتماعی زنان مؤمن است.
نماد چیست
جلباب در فرهنگ و سنت اسلامی نماد حجاب اجتماعی، وقار، و پوشش سنتی است. در صدر اسلام، این پوشش جنبه کاربردی نیز داشته و نمادی برای بازشناسی و تمایز زنان آزاد از کنیزان به شمار میرفته تا در معابر عمومی از آزار و تعرض افراد هرزه مصون بمانند.
جمعبندی و توضیح کامل جلباب
واژه «جلباب» در اصل نشاندهنده یک پوشش بیرونی، بلند و گشاد است که در عربی کلاسیک و متون قرآنی به عنوان جامه رویی زنان کاربرد داشته است. این واژه در طول تاریخ تطور زبانی خود، معنای چادر و روپوشهای سراسری را به خود گرفته و در لغتنامههای معتبری چون دهخدا و لسانالعرب با مفاهیمی نظیر رداء و ملحفه همپوشانی دارد.
امروزه در فرهنگ اسلامی، جلباب فراتر از یک پوشش ساده، به عنوان یک مفهوم نمادین برای حجاب کامل، عفاف و وقار اجتماعی شناخته میشود. اهمیت این واژه به دلیل تصریح آن در آیه ۵۹ سوره احزاب است که چارچوب پوشش اجتماعی را در صدر اسلام تبیین میکند.