یعنی چه
این عبارت ترکیبی از دو واژه عربی است؛ «بضع» که در لغت برای شمارش اعداد مبهم بین ۳ تا ۹ (کمتر از ۱۰) به کار میرود و «لقیمات» که جمع مصغر «لقمه» به معنی لقمههای کوچک است. در مجموع این اصطلاح به مقدار بسیار کم و مایه سد جوع اشاره دارد که برای زنده ماندن و ایستادن فرد کفایت میکند.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت کسر باء و سکون ضاد در کلمه اول (بِضْع) و ضم لام، فتح قاف و سکون یاء در کلمه دوم (لُقَیْمات) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این عبارت دقیقاً ۹ حرف دارد و به عنوان پاسخ برای راهنماهایی همچون «چند لقمه کوچک» یا «مقدار اندک طعام در ادبیات اسلامی» استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی فصیح برای بیان همین مفهوم از تعابیری چون «بضع لقمات» یا «أکیلات» (خوراکهای بسیار اندک) نیز استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این اصطلاح شامل عباراتی نظیر «چند لقمه نان»، «مقداری اندک طعام» و «چند نواله کوچک» است که همگی بیانگر قناعت در خوردن هستند.
در قرآن
عبارت ترکیبی «بضع لقیمات» عیناً در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ با این حال، کلمه اول آن یعنی «بضع» به معنای چند سال، در آیاتی مانند آیه ۴ سوره یوسف («فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ») و آیه ۴ سوره روم آمده است.
نماد چیست
این عبارت در فرهنگ و متون اسلامی نماد اصیل «قناعت»، «امساک از پرخوری» و زهد است. ریشه شهرت آن به احادیث نبوی بازمیگردد که در آنها تأکید شده انسان برای تکاپو و زنده ماندن تنها به چند لقمه کوچک نیاز دارد و نباید شکمبارگی کند.
جمعبندی و توضیح کامل بضع لقيمات
عبارت «بضع لقیمات» یک ترکیب فصیح عربی است که از دو جزء «بضع» (به معنی عدد مبهم بین ۳ تا ۹) و «لقیمات» (جمع کوچکبخش لقمه) تشکیل شده است. این اصطلاح در مجموع به معنای «چند لقمهی بسیار کوچک و اندک از غذا» است که برای حفظ نیروی بدن و راست نگهداشتن استخوان پشت انسان کفایت میکند.
اگرچه این ترکیب به صورت یکجا در آیات قرآن مجید ذکر نشده، اما کلمه «بضع» در سورههای یوسف و روم به معنای چند سال به کار رفته است. شهرت اصلی این عبارات در ادبیات دینی و اخلاقی، به سبب احادیث شریف نبوی در باب طب، سلامت و مدح کمخوری است که مصلحان و علما از آن برای ترویج فرهنگ سبکباری و دوری از شکمبارگی بهره میبرند.
در ساختار زبان و حل جدول، این ترکیب به عنوان یک اصطلاح ۹ حرفی شناخته میشود که نماد بارز قناعت، امساک و زهد در فرهنگ اسلامی و سنتی است و در متون کهن فارسی متأثر از عربی نیز به چشم میخورد.