یعنی چه
جسم مرکب آبدار در علم شیمی به مادهای مرکب یا ترکیبی شیمیایی اطلاق میشود که مولکولهای آب به شکل پیوندهای مشخصی در ساختار بلورین آن قرار گرفتهاند. این آب که به آب تبلور معروف است، بخش جداییناپذیر از شبکه بلوری ماده محسوب میشود و در صورت حرارت دیدن و از دست رفتن، ظاهر و برخی خواص فیزیکی ماده تغییر میکند.
تلفظ
این عبارت از سه واژه تشکیل شده است: «جِسم» [ج ِ]، «مُرَکَّب» [مُ رَ کْ کَ] که اسم مفعول از ریشه عربی است، و «آبدار» [آب ْ دار] که واژهای وصفی و فارسی است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، عبارت «جسم مرکب ابدار» دقیقاً به عنوان یک پاسخ ۱۲ حرفی برای تعریف هیدراتها یا ترکیبات حاوی آب تبلور شناخته میشود.
به انگلیسی
در متون علمی و تخصصی انگلیسی، برای اشاره به این مفهوم از واژه Hydrate یا اصطلاح دقیقتر Hydrated compound استفاده میشود که نشاندهنده وجود مولکولهای آب در ساختار ترکیب است.
به فارسی
معادلهای فارسی و متداول دیگر این اصطلاح شامل «ترکیب آبدار»، «ماده هیدراته» و واژه سره «آبشِتَن» یا «جسم آبپوشیده» است که همگی به یک مفهوم علمی اشاره دارند.
نماد چیست
این عبارت اصطلاحی خود دارای یک نماد متنی مستقل نیست؛ اما در فرمولنویسی شیمی، وجود آب تبلور در یک جسم مرکب را با قرار دادن یک نقطه بزرگ و تعداد مولکولهای آب در انتهای فرمول مولکولی نمایش میدهند. به عنوان مثال، کاتکبود یا سولفات مس پنجآبه به صورت $\text{CuSO}_4 \cdot 5\text{H}_2\text{O}$ نوشته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل جسم مرکب ابدار
عبارت «جسم مرکب آبدار» یک اصطلاح ترکیبی و وصفی در واژگان علمی و کتب قدیمیتر شیمی است که امروزه بیشتر با نام «هیدرات» یا «ترکیب هیدراته» شناخته میشود. این مفهوم به ساختارهای بلوری اشاره دارد که در جریان تبلور، تعداد مشخصی از مولکولهای آب را در شبکه خود به دام انداختهاند. این آب پیوند شیمیایی محکمی با ماده اصلی ندارد و معمولاً با اعمال حرارت مناسب، بدون تغییر ماهیت شیمیاییِ پایه، تبخیر شده و جسم مرکب بیآب (آنهیدرید) را بر جای میگذارد.
از دیدگاه ساختار کلامی، این اصطلاح از دو بخش عربی (جسم مرکب) و یک بخش کاملاً فارسی (آبدار) ساخته شده است. اگرچه این ترکیبِ دوازدهحرفی کاربرد زنده روزمره در زبان توده مردم ندارد، اما به عنوان یک مدخل کلاسیک در لغتنامهها و به ویژه به عنوان یک پاسخ کلیدی در طراحی جدولهای کلمات متقاطع برای به چالش کشیدن اطلاعات علمی کاربران استفاده میشود.